​ЁЯУЪ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░ (CDP) - рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдСрдбिрдпो-рдмुрдХ


 

Complete CDP Digital Audio-Book & Notes

рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░ (CDP)

рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдСрдбिрдпो-рдмुрдХ, рдоाрд╕्рдЯрд░ рдиोрдЯ्рд╕ рдПрд╡ं рд▓ाрдЗрд╡ рдЪрд░्рдЪा | рдЕрдн्рдпुрджрдп рд╡ाрдгी

рдиिрд░्рджेрд╢: рдиीрдЪे рджी рдЧрдИ рдпूрдиिрдЯ्рд╕ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें। рд╣рд░ рдЯॉрдкिрдХ рдХे рд╕ाрд░ांрд╢ рдкрдв़ें, рд▓ाрдЗрд╡ рдбिрд╕्рдХрд╢рди рд╕ुрдиें, рдкोрд╕्рдЯрд░ рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░ें рдФрд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдиोрдЯ्рд╕ рдкрдв़ें।

ЁЯУВ рдпूрдиिрдЯ 1: рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдмुрдиिрдпाрджी рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ

ЁЯУМ 1. рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╡िрдХाрд╕ рдЧुрдгाрдд्рдордХ рдПрд╡ं рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ рджोрдиों рддрд░рд╣ рдХा рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ै।
  • рд╡ृрдж्рдзि рдХेрд╡рд▓ рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ै। рд╡िрдХाрд╕ рдПрдХ рд╕рддрдд рдПрд╡ं рдХ्рд░рдоिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै।
  • рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░ рд╡ंрд╢ाрдиुрдХ्рд░рдо рдПрд╡ं рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рджोрдиों рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдкрдб़рддा рд╣ै।
  • рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕рд░्рд╡ोрдд्рддрдо рд╣ै рдЬрд╣ाँ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдПрдХ рд╕ुрд╡िрдзाрджाрддा (Facilitator) рд╣ै।

ЁЯУМ 2. рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╡िрдХाрд╕ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕े рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХी рдУрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рд╕िрд░ाрднिрдоुрдЦ рд╕िрдж्рдзांрдд (Cephalocaudal): рд╡िрдХाрд╕ рд╕िрд░ рд╕े рдкैрд░ рдХी рдУрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рд╕рдоीрдкोрджूрд░рд╕्рде рд╕िрдж्рдзांрдд (Proximodistal): рд╡िрдХाрд╕ рдХेंрдж्рд░ рд╕े рдмाрд╣рд░ी рдЕंрдЧों рдХी рдУрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЧрддि рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ोрддी рд╣ै।

ЁЯУМ 3. рд╡िрдХाрд╕ рдХे рдЖрдпाрдо

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдк्рд░рдоुрдЦ рдЖрдпाрдо: рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ, рдиैрддिрдХ рдФрд░ рднाрд╖ाрдИ рд╡िрдХाрд╕।
  • рд╕рднी рд╡िрдХाрд╕ рдЖрдпाрдо рдЖрдкрд╕ рдоें рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рдмाрд▓рдХ рдХा 'рд╕рдордЧ्рд░ рд╡िрдХाрд╕' (Holistic Development) рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдоुрдЦ्рдп рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╣ै।

ЁЯУМ 4. рд╡ृрдж्рдзि рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдЕंрддрд░

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╡ृрдж्рдзि рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЖрдХाрд░ рдФрд░ рд╡рдЬрди рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдХेрд╡рд▓ рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ै।
  • рд╡िрдХाрд╕ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдоें рдЧुрдгाрдд्рдордХ рдПрд╡ं рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ рджोрдиों рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ै।
  • рд╡ृрдж्рдзि рдПрдХ рд╕ीрдоा рдкрд░ рд░ुрдХ рдЬाрддी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рд╡िрдХाрд╕ рдЬीрд╡рдирднрд░ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै।

ЁЯУМ 5. рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рдмाрд▓्рдпाрд╡рд╕्рдеा рджेрдЦрднाрд▓ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा (ECCE)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • ECCE 0 рд╕े 8 рд╡рд░्рд╖ рдХे рдЖрдпु рд╡рд░्рдЧ рдХे рд▓िрдП рд╕рд░्рд╡ांрдЧीрдг рд╡िрдХाрд╕ рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╣ै।
  • NEP 2020 рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 3-8 рд╡рд░्рд╖ 'Foundational Stage' рд╣ै।
  • рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рдФрд░ рд╕ंрдЦ्рдпा рдЬ्рдЮाрди (FLN) рдХी рдиींрд╡ рдЦेрд▓ рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрдзिрдЧрдо рд╕े рд░рдЦी рдЬाрддी рд╣ै।

ЁЯУМ 6. рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд рдПрд╡ं рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╢िрдХ्рд╖ा

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд░ूрд╕ो рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЬрдирдХ рд╣ैं, рдЬॉрди рдб्рдпूрдИ рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╢िрдХ्рд╖ा (рдХрд░рдХे рд╕ीрдЦрдиा) рдХे।
  • рдЗрд╕рдоें рд╢िрдХ्рд╖ाрд░्рдеी рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ (Facilitator) рд╣ै।
  • NCF рдЖрдиंрджрджाрдпрдХ рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрдзिрдЧрдо (Experiential Learning) рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддा рд╣ै।

ЁЯУМ 7. рднाрд╖ा рд╡िрдХाрд╕

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╕्рдХिрдирд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рднाрд╖ा рдЕрдиुрдХрд░рдг рд╕े, рдЪॉрдо्рд╕्рдХी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЬрди्рдордЬाрдд (LAD) рдХ्рд╖рдорддा рд╕े рд╕ीрдЦी рдЬाрддी рд╣ै।
  • рд╡ाрдЗрдЧोрдд्рд╕्рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕंрддःрдХ्рд░िрдпा рдХो рднाрд╖ा рдХा рдЖрдзाрд░ рдоाрдирддे рд╣ैं।
  • NEP 2020 рдмрд╣ुрднाрд╖िрдХрддा рдФрд░ рдоाрддृрднाрд╖ा рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддी рд╣ै।

ЁЯУМ 8. рдЦेрд▓ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ा

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЦेрд▓ рдЕрдзिрдЧрдо рдХा рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै рдЬिрд╕рд╕े рд╕рдордЧ्рд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рд╣ेрдирд░ी рдХुрдХ рдиे рдЦेрд▓ рд╡िрдзि (Play-Way Method) рдХा рдк्рд░рддिрдкाрджрди рдХिрдпा।
  • NEP 2020 рдЦेрд▓-рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрдзिрдЧрдо рдж्рд╡ाрд░ा FLN рдХो рдордЬрдмूрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд░рдЦрддी рд╣ै।
ЁЯУВ рдпूрдиिрдЯ 2: рдк्рд░рдоुрдЦ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рдЙрдирдХे рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУМ 9. рдкिрдпाрдЬे рдХा рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдмрдЪ्рдЪा рдЬ्рдЮाрди рдХा рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рдк्рд░ाрдк्рддрдХрд░्рддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕्рд╡рдпं рдЬ्рдЮाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддा рд╣ै (Constructivism)।
  • рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ: рд╕्рдХीрдоा, рдЖрдд्рдорд╕ाрддрдХрд░рдг (Assimilation) рдФрд░ рдЕрдиुрдХूрд▓рди (Accommodation)।
  • рд╡िрдХाрд╕ рдХी 4 рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПँ: рд╕ंрд╡ेрджी-рдЧाрдордХ, рдкूрд░्рд╡-рд╕ंрдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ, рдоूрд░्рдд рд╕ंрдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ, рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕ंрдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ।

ЁЯУМ 10. рд╡ाрдЗрдЧोрдд्рд╕्рдХी рдХा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ-рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╕ीрдЦрдиा рд╕рдоाрдЬ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕंрддःрдХ्рд░िрдпा (Social Interaction) рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै।
  • ZPD (рдиिрдХрдЯрд╕्рде рд╡िрдХाрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░): рдЬрд╣ाँ рдмрдЪ्рдЪा рджूрд╕рд░ों рдХी рдорджрдж рд╕े рд╕ीрдЦрддा рд╣ै।
  • Scaffolding (рдЕрд╕्рдеाрдпी рд╕рд╣ाрдпрддा): рд╕ीрдЦрдиे рдХे рджौрд░ाрди MKO рдж्рд╡ाрд░ा рджी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдорджрдж।

ЁЯУМ 11. рдХोрд╣рд▓рдмрд░्рдЧ рдХा рдиैрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдХोрд╣рд▓рдмрд░्рдЧ рдиे рдиैрддिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХे 3 рд╕्рддрд░ рдФрд░ 6 рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПँ рдмрддाрдИं।
  • рдЗрди्рд╣ोंрдиे 'рд╣ाрдЗрди्рдЬ़ рдХी рджुрд╡िрдзा' (Heinz Dilemma) рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा।
  • рдиिрд░्рдгрдп рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЙрд╕рдХे рдкीрдЫे рдХा 'рддрд░्рдХ' (Reasoning) рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ोрддा рд╣ै।

ЁЯУМ 12. рдл्рд░ाрдпрдб рдХा рдордиोрд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдордиुрд╖्рдп рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ 'рдЕрдЪेрддрди рдорди' (Unconscious Mind) рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै (Iceberg Theory)।
  • рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рддीрди рднाрдЧ: Id (рд╕ुрдЦ), Ego (рдпрдеाрд░्рдерд╡ाрдж) рдФрд░ Superego (рдиैрддिрдХрддा)।
  • рдордиोрд▓ैंрдЧिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рдХी 5 рдЕрд╡рд╕्рдеाрдПँ рдФрд░ 'рд░рдХ्рд╖ा рдпुрдХ्рддिрдпाँ' (Defense Mechanisms) рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ैं।

ЁЯУМ 13. рдПрд░िрдХ्рд╕рди рдХा рдордиोрд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╡िрдХाрд╕ рдЬीрд╡рдирднрд░ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕े 8 рдордиोрд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеाрдУं рдоें рдмाँрдЯा рдЧрдпाхаИ।
  • рд╣рд░ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЕрдиुрднрд╡ों рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рд╕ंрдШрд░्рд╖ों рдХा рд╕ाрдордиा рдХрд░рдиा рдкрдб़рддा рд╣ै।
  • рдХिрд╢ोрд░ाрд╡рд╕्рдеा рдоें 'Identity Crisis' (рдкрд╣рдЪाрди рдХा рд╕ंрдХрдЯ) рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ै।

ЁЯУМ 14. рдЧाрд░्рдбрдирд░ рдХा рдмрд╣ु-рдмुрдж्рдзि рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдмुрдж्рдзि рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмрд╣ुрдЖрдпाрдоी (Multiple Intelligence) рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдЗрди्рд╣ोंрдиे 8 рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдмुрдж्рдзिрдпाँ рдмрддाрдИं (рдЬैрд╕े: рднाрд╖ाрдИ, рддाрд░्рдХिрдХ, рд╕ंрдЧीрддिрдХ, рд╕्рдеाрдиिрдХ рдЖрджि)।
  • Interpersonal (рджूрд╕рд░ों рдХो рд╕рдордЭрдиा) рдФрд░ Intrapersonal (рд╕्рд╡рдпं рдХो рд╕рдордЭрдиा) рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।

ЁЯУМ 15. рдеॉрд░्рдирдбाрдЗрдХ рдХा рдЕрдзिрдЧрдо рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдеॉрд░्рдирдбाрдЗрдХ рдиे 'рдк्рд░рдпрдд्рди рдПрд╡ं рднूрд▓' (Trial and Error) рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рджिрдпा।
  • рд╕ीрдЦрдиे рдХे 3 рдоुрдЦ्рдп рдиिрдпрдо: рддрдд्рдкрд░рддा, рдЕрдн्рдпाрд╕ рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡ (рд╕ुрдЦрдж рдкрд░िрдгाрдо) рдХा рдиिрдпрдо।
  • рдЧрд▓рддिрдпाँ рдХрд░рдиा рд╕ीрдЦрдиे рдХा рд╕्рд╡ाрднाрд╡िрдХ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ै।

ЁЯУМ 16. рд╕्рдХिрдирд░ рдХा рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ рдЕрдиुрдмंрдзрди

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЕрдзिрдЧрдо рдкрд░िрдгाрдоों (Consequences) рдФрд░ рдкुрдирд░्рдмрд▓рди (Reinforcement) рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै।
  • рдкुрдирд░्рдмрд▓рди рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рдмрдв़ाрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рджंрдб (Punishment) рдЙрд╕े рдШрдЯाрддा рд╣ै।
  • рд╢ेрдкिंрдЧ (Shaping) рдЬрдЯिрд▓ рдХाрд░्рдп рдХो рдЫोрдЯे рдЪрд░рдгों рдоें рд╕िрдЦाрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै।

ЁЯУМ 17. рдкाрд╡рд▓ॉрд╡ рдХा рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЕрдиुрдмंрдзрди

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╕ीрдЦрдиा рджो рдЙрдж्рджीрдкрдХों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз (Association) рдЬुрдб़рдиे рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै (рдХुрдд्рддे рдкрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ)।
  • рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा: рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЙрдж्рджीрдкрдХ (рднोрдЬрди) рдХे рд╕ाрде рд╢рд░्рддрдмрдж्рдз рдЙрдж्рджीрдкрдХ (рдШंрдЯी) рдЬोрдб़рдиा।
  • рд╕ाрдоाрди्рдпीрдХрд░рдг, рднेрджрднाрд╡ рдФрд░ рд▓ोрдк (Extinction) рдЗрд╕рдХे рдоुрдЦ्рдп рддрдд्рд╡ рд╣ैं।

ЁЯУМ 18. рдЧेрд╕्рдЯाрд▓्рдЯ рдХा рд╕ूрдЭ рдЕрдзिрдЧрдо

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╡्рдпрдХ्рддि рд╕рдорд╕्рдпा рдХो рднाрдЧों рдоें рдирд╣ीं, 'рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕्рдеिрддि' (Whole) рдХो рд╕рдордЭрдХрд░ рд╕ीрдЦрддा рд╣ै।
  • рдХोрд╣рд▓рд░ рдиे рдЪिंрдкांрдЬ़ी рдкрд░ рдк्рд░рдпोрдЧ рдХрд░ рдЕрдЪाрдирдХ рд╕рдоाрдзाрди (Insight) рдкाрдиे рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд рджिрдпा।
  • рдпрд╣ рдЕрдзिрдЧрдо рдмुрдж्рдзि, рдЪिंрддрди рдФрд░ рдЦोрдЬ-рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддा рд╣ै।

ЁЯУМ 19. рдмंрдбूрд░ा рдХा рдЕрд╡рд▓ोрдХрдиाрдд्рдордХ рдЕрдзिрдЧрдо

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдмрдЪ्рдЪे рджूрд╕рд░ों рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рджेрдЦрдХрд░ рдФрд░ рдЙрд╕рдХा рдЕрдиुрдХрд░рдг (Modeling) рдХрд░рдХे рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं।
  • рд╕ीрдЦрдиे рдХे 4 рдЪрд░рдг: рдз्рдпाрди, рд╕्рдорд░рдг, рдкुрдирд░ुрдд्рдкाрджрди рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгा।
  • рдкрд░ोрдХ्рд╖ рдкुрдирд░्рдмрд▓рди рдФрд░ рдЖрдд्рдо-рдк्рд░рднाрд╡рдХाрд░िрддा (Self-Efficacy) рдЗрд╕рдХे рдоुрдЦ्рдп рдЖрдзाрд░ рд╣ैं।

ЁЯУМ 20. рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдПрд╡ं рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдкिрдпाрдЬे (рд╕ंрдЬ्рдЮाрди), рд╡ाрдЗрдЧोрдд्рд╕्рдХी (рд╕рдоाрдЬ), рдФрд░ рдХोрд╣рд▓рдмрд░्рдЧ (рдиैрддिрдХрддा) рдХे рд╕िрдж्рдзांрддों рдХा рд╕рдордЧ्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди।
  • рд╕्рдХिрдирд░, рдеॉрд░्рдирдбाрдЗрдХ рдФрд░ рдкाрд╡рд▓ॉрд╡ рдиे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдФрд░ рдкुрдирд░्рдмрд▓рди рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा।
  • рдЖрдзुрдиिрдХ рдХрдХ्рд╖ा рд░рдЪрдиाрд╡ाрджी рдФрд░ рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 21. рд░рдЪрдиाрд╡ाрдж (Constructivism)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдЬ्рдЮाрди рдХा рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд╢्рд░ोрддा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕्рд╡рдпं рдЬ्рдЮाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХेрд╡рд▓ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ (Facilitator) рд╣ै рдЬो рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫрдиे рдФрд░ рдЦोрдЬрдиे рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддा рд╣ै।
  • рдпрд╣ рдЪрд░्рдЪा, рд╕ंрд╡ाрдж рдФрд░ рдЕрдиुрднрд╡ рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрдзिрдЧрдо рдХा рдкूрд░्рдг рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддा рд╣ै।
ЁЯУВ рдпूрдиिрдЯ 3: рдЕрдзिрдЧрдо, рдмुрдж्рдзि рдФрд░ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡

ЁЯУМ 22. рдЕрдзिрдЧрдо рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЕрдиुрднрд╡ рдФрд░ рдЕрдн्рдпाрд╕ рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╕्рдеाрдпी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЕрдзिрдЧрдо рд╣ै।
  • рдЕрдзिрдЧрдо рдЬीрд╡рдирднрд░ рдЪрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рд╕рдХ्рд░िрдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдмрдЪ्рдЪा рд╕्рд╡рдпं рднाрдЧीрджाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рднрдп рдФрд░ рджंрдб рдЕрдзिрдЧрдо рдХी рдмाрдзाрдПँ рд╣ैं; рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

ЁЯУМ 23. рдЕрдзिрдЧрдо рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░рд╡ाрдж: рдЙрдж्рджीрдкрдХ рдФрд░ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा, рдмाрд╣्рдп рдЕрдн्рдпाрд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд।
  • рд╕ंрдЬ्рдЮाрдирд╡ाрдж: рд╕ोрдЪ, рддрд░्рдХ рдФрд░ рд╕рдорд╕्рдпा рд╕рдоाрдзाрди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд।
  • рд░рдЪрдиाрд╡ाрдж: рд╕्рд╡рдпं рдЬ्рдЮाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг, рдЬो рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЖрдзाрд░ рд╣ै।

ЁЯУМ 24. рдмुрдж्рдзि рдПрд╡ं рдмुрдж्рдзिрд▓рдм्рдзि

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдмुрдж्рдзि рд╕рдорд╕्рдпा рд╕рдоाрдзाрди рдФрд░ рдирдИ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рдоें рд╕рдоाрдпोрдЬрди рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ै।
  • IQ = (рдоाрдирд╕िрдХ рдЖрдпु / рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЖрдпु) × 100।
  • IQ рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдпा рд░рдЪрдиाрдд्рдордХрддा рдХो рдоाрдкрдиे рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдкैрдоाрдиा рдирд╣ीं рд╣ै।

ЁЯУМ 25. рдмुрдж्рдзि рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЕрд▓्рдл्рд░ेрдб рдмिрдиे рдмुрдж्рдзि рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХे рдЬрдирдХ рд╣ैं। рдЯрд░्рдорди рдиे рд╕्рдЯैрдирдлोрд░्рдб-рдмिрдиे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рджिрдпा।
  • рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рд╢ाрдм्рджिрдХ (рднाрд╖ा рдЖрдзाрд░िрдд) рдФрд░ рдЕрд╢ाрдм्рджिрдХ (рдЪिрдд्рд░/рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоुрдХ्рдд) рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХेрд╡рд▓ IQ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рди рд░рд╣рдХрд░ рд╕рдордЧ्рд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддी рд╣ै।

ЁЯУМ 26. рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдПрд╡ं рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╕िрдж्рдзांрдд

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рднाрд╡рдиाрдУं рдФрд░ рдЖрджрддों рдХा рдПрдХ рд╕рдордЧ्рд░ рдФрд░ рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рд╕ंрдЧрдарди рд╣ै।
  • рдпрд╣ рдЕंрддрд░्рдоुрдЦी, рдмрд╣िрд░्рдоुрдЦी рдпा рдЙрднрдпрдоुрдЦी рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा рдФрд░ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рд╣рд░ рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░ рднрдпрдоुрдХ्рдд рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 27. рдк्рд░ेрд░рдгा, рд░ुрдЪि рдПрд╡ं рдз्рдпाрди

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдк्рд░ेрд░рдгा рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиे рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдЬрдЧाрддी рд╣ै; рдЖंрддрд░िрдХ рдк्рд░ेрд░рдгा рд╕рдмрд╕े рд╕्рдеाрдпी рд╣ै।
  • рд░ुрдЪि рд╡िрд╖рдп рдХे рдк्рд░рддि рдЖрдХрд░्рд╖рдг рд╣ै рдФрд░ рдз्рдпाрди рдоाрдирд╕िрдХ рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рднрдп рдФрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдиा рдк्рд░ेрд░рдгा рдХो рдШрдЯाрддे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдлीрдбрдмैрдХ рдЙрд╕े рдмрдв़ाрддा рд╣ै।

ЁЯУМ 28. рдкुрдирд░्рдмрд▓рди (Reinforcement)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдкुрдирд░्рдмрд▓рди рд╡рд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै рдЬो рдХिрд╕ी рдЕрдЪ्рдЫे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХी рдкुрдирд░ाрд╡ृрдд्рддि рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдмрдв़ाрддी рд╣ै।
  • рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ (рдк्рд░рд╢ंрд╕ा) рдФрд░ рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкुрдирд░्рдмрд▓рди рджोрдиों рд╣ी рдЕрдзिрдЧрдо рдмрдв़ाрддे рд╣ैं।
  • рджंрдб рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рдШрдЯाрддा рд╣ै; рд╕्рдХिрдирд░ рджंрдб рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рдкुрдирд░्рдмрд▓рди рдХो рдоाрдирддे рд╣ैं।

ЁЯУМ 29. рд╕्рдоृрддि рдПрд╡ं рд╡िрд╕्рдоृрддि

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╕्рдоृрддि рдХे рдЪрд░рдг: рдЕрдзिрдЧ्рд░рд╣рдг → рдзाрд░рдгा → рдкुрдиः рд╕्рдорд░рдг → рдкрд╣рдЪाрди।
  • рд╡िрд╕्рдоृрддि (рднूрд▓рдиा) рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХी рдХрдоी рдпा рд░рдЯрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдЕрд░्рдердкूрд░्рдг рдЕрдзिрдЧрдо (Meaningful Learning) рд╕्рдоृрддि рдХो рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдФрд░ рд╕्рдеाрдпी рдмрдиाрддा рд╣ै।

ЁЯУМ 30. рд╡िрд╕्рдоृрддि рд╡рдХ्рд░ (Forgetting Curve)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдПрдмिंрдЧрд╣ौрд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдХे рддुрд░ंрдд рдмाрдж рднूрд▓рдиे рдХी рдЧрддि рд╕рдмрд╕े рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдкुрд░ाрдиा рдЬ्рдЮाрди рдирдП рдоें рдмाрдзा рдмрдиे рддो 'рдЕрдЧ्рд░ рд╕рдХ्рд░िрдп' рдФрд░ рдирдпा рдЬ्рдЮाрди рдмाрдзा рдмрдиे рддो 'рдкрд╢्рдЪ рд╕рдХ्рд░िрдп' рдЕрд╡рд░ोрдз।
  • рдПрдХ рд╕ाрде рдкрдв़рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЕंрддрд░ाрд▓ рджेрдХрд░ рдкрдв़рдиा (Distributed Practice) рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ै।

ЁЯУМ 31. рдЪिंрддрди рдПрд╡ं рддрд░्рдХ

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЪिंрддрди рд╕рдорд╕्рдпा рд╕рдоाрдзाрди рдЖрдзाрд░िрдд рдоाрдирд╕िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै; рддрд░्рдХ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓рдиे рдоें рдорджрдж рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рдЖрдЧрдордиाрдд्рдордХ рддрд░्рдХ: рд╡िрд╢ेрд╖ рдЙрджाрд╣рд░рдгों рд╕े рд╕ाрдоाрди्рдп рдиिрдпрдо рдмрдиाрдиा। рдиिрдЧрдордиाрдд्рдордХ: рд╕ाрдоाрди्рдп рд╕े рд╡िрд╢ेрд╖।
  • рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЖрд▓ोрдЪрдиाрдд्рдордХ (Critical) рдФрд░ рдЕрдкрд╕ाрд░ी рдЪिंрддрди рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддी рд╣ै।

ЁЯУМ 32. рд╕ृрдЬрдиाрдд्рдордХрддा (Creativity)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдпрд╣ рдХुрдЫ рдирдпा, рдоौрд▓िрдХ рдФрд░ рдЕрдиोрдЦा рд╕ोрдЪрдиे рдХी рдХ्рд╖рдорддा рд╣ै।
  • рд╕ृрдЬрдиाрдд्рдордХрддा рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े 'рдЕрдкрд╕ाрд░ी рдЪिंрддрди' (Divergent Thinking) рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै।
  • рднрдп рдФрд░ рджंрдб рдЗрд╕े рдирд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ैं; рдЦुрд▓े рдк्рд░рд╢्рди (Open-ended) рдкूрдЫрдиे рд╕े рдпрд╣ рдмрдв़рддी рд╣ै।
ЁЯУВ рдпूрдиिрдЯ 4: рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╡ाрд▓े рдмрдЪ्рдЪे

ЁЯУМ 33. рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा (Inclusive Education)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों (рд╕ाрдоाрди्рдп рдПрд╡ं CWSN) рдХो рдПрдХ рд╕ाрде рд╕рдоाрди рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиा।
  • рдЗрд╕рдоें рд╡िрд╡िрдзрддा рдХा рд╕рдо्рдоाрди рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें 'рдмाрдзाрд░рд╣िрдд рд╡ाрддाрд╡рд░рдг' рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╡िрднेрджिрдд рдЕрдиुрджेрд╢рди (Differentiated Instruction) рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै।

ЁЯУМ 34. рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╡ाрд▓े рдмрдЪ्рдЪे (CWSN)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • CWSN рдмрдЪ्рдЪे рдЕрд╕рдорд░्рде рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдЙрдЪिрдд рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рд╡े рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं।
  • рдЗрдирдХे рд▓िрдП IEP (рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдпोрдЬрдиा) рдФрд░ рдмрд╣ु-рд╕ंрд╡ेрджी рд╢िрдХ्рд╖рдг рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд░рд╡ैрдпा рдЕрдкрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 35. рдбिрд╕्рд▓ेрдХ्рд╕िрдпा (Dyslexia)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдпрд╣ рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдкрдв़рдиे (Reading) рдФрд░ рднाрд╖ा рд╕рдордЭрдиे рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдХрдаिрдиाрдИ рд╣ै।
  • рдмрдЪ्рдЪे рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХो рдЙрд▓्рдЯा рдкрдв़рддे рд╣ैं (рдЬैрд╕े 'b' рдХो 'd', 'was' рдХो 'saw')।
  • рдпрд╣ рдХрдо рдмुрдж्рдзि рдХा рд╕ंрдХेрдд рдирд╣ीं рд╣ै; рдмрд╣ु-рд╕ंрд╡ेрджी рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЗрд╕рдоें рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ै।

ЁЯУМ 36. рдбिрд╕्рдЧ्рд░ाрдлिрдпा (Dysgraphia)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдпрд╣ рд╣рд╕्рддрд▓ेрдЦрди (Writing Skills) рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдзिрдЧрдо рдЕрдХ्рд╖рдорддा рд╣ै।
  • рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХा рдЧрд▓рдд рдЖрдХाрд░, рдзीрдоी рдЧрддि рдФрд░ рд▓िрдЦрддे рд╕рдордп рдердХाрди рдЗрд╕рдХे рд▓рдХ्рд╖рдг рд╣ैं।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдЦрд░ाрдм рд▓िрдЦाрд╡рдЯ рдкрд░ рдбाँрдЯрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЙрд╕рдХे рд╡िрдЪाрд░ों рдкрд░ рдз्рдпाрди рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 37. рдбिрд╕्рдХैрд▓्рдХुрд▓िрдпा (Dyscalculia)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдпрд╣ рд╕ंрдЦ्рдпा рдХौрд╢рд▓ рдФрд░ рдЧрдгिрддीрдп рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ рд╕рдордЭрдиे рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдХрдаिрдиाрдИ рд╣ै।
  • рдмрдЪ्рдЪे рдЪिрди्рд╣ों рдоें рдн्рд░рдоिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╕्рдеाрдиीрдп рдоाрди рд╕рдордЭрдиे рдоें рд╕рдорд╕्рдпा рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рдоूрд░्рдд рд╕ाрдордЧ्рд░िрдпों (рдЬैрд╕े рдЕрдмेрдХрд╕, рдм्рд▓ॉрдХ्рд╕) рдФрд░ рдЦेрд▓-рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ै।

ЁЯУМ 38. ADHD

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдз्рдпाрди рдХी рдХрдоी (Inattention) рдФрд░ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдпрддा (Hyperactivity) рдХी рд╕рдорд╕्рдпा।
  • рдпрд╣ рдХोрдИ рд╢рд░ाрд░рдд рдпा рдХрдо рдмुрдж्рдзि рдирд╣ीं рд╣ै; рдмрдЪ्рдЪे рд╢ांрдд рдмैрдардиे рдоें рдХрдаिрдиाрдИ рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддे рд╣ैं।
  • рдЯाрд╕्рдХ рдХो рдЫोрдЯे рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рдмाँрдЯрдиा рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкुрдирд░्рдмрд▓рди рд╕рдмрд╕े рдХाрд░рдЧрд░ рдЙрдкाрдп рд╣ै।

ЁЯУМ 39. рдСрдЯिрдЬ़्рдо рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░рдо рдбिрд╕рдСрд░्рдбрд░ (ASD)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдкрд░्рдХ, рд╕ंрдЪाрд░ рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдХрдаिрдиाрдЗрдпाँ।
  • рдмрдЪ्рдЪे рдЖрдИ-рдХॉрди्рдЯैрдХ्рдЯ рдирд╣ीं рдХрд░рддे, рджिрдирдЪрд░्рдпा рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдкрд╕ंрдж рдирд╣ीं рдХрд░рддे рдФрд░ рдПрдХ рдХाрд░्рдп рдХो рджोрд╣рд░ाрддे рд╣ैं।
  • рджृрд╢्рдп рдЕрдзिрдЧрдо (Visual Learning) рдФрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рджिрдирдЪрд░्рдпा рдЗрдирдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ै।

ЁЯУМ 40. рдЕрдзिрдЧрдо рдЕрдХ्рд╖рдорддा (рд╕рдордЧ्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЕрдзिрдЧрдо рдЕрдХ्рд╖рдорддा рдХा рдЕрд░्рде рдХрдо рдмुрдж्рдзि рд╣ोрдиा рдирд╣ीं рд╣ै; рдпрд╣ рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг рдоें рднिрди्рдирддा рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рд▓ेрдмрд▓ рдХрд░рдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдмрд╣ु-рд╕ंрд╡ेрджी рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЕрдкрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП।
  • рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмрдЪ्рдЪा рдЕрдкрдиी рдЧрддि рд╕े рд╕ीрдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै।

ЁЯУМ 41. рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рдПрд╡ं рдоंрджрдЧрддि рд╢िрдХ्рд╖ाрд░्рдеी

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдк्рд░рддिрднाрд╢ाрд▓ी рдмрдЪ्рдЪे рдЬрд▓्рджी рд╕ीрдЦрддे рд╣ैं, рдЗрдирдХे рд▓िрдП рд╕ंрд╡рд░्рдзрди рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ (Enrichment) рдЬрд░ूрд░ी рд╣ैं।
  • рдоंрджрдЧрддि рд╢िрдХ्рд╖ाрд░्рдеी рдмौрдж्рдзिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЕрдХ्рд╖рдо рдирд╣ीं рд╣ोрддे; рдЙрди्рд╣ें рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рдФрд░ рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╡िрднेрджिрдд рдЕрдиुрджेрд╢рди (Differentiated Instruction) рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ै।
ЁЯУВ рдпूрдиिрдЯ 5: рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╢ाрд╕्рдд्рд░, рдХрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдмंрдзрди рдФрд░ рддрдХрдиीрдХ

ЁЯУМ 42. рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдПрд╡ं рдкрд░ाрдорд░्рд╢

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рд╕рд╣ी рджिрд╢ा рджेрддा рд╣ै (рдЬैрд╕े рдХрд░िрдпрд░), рдкрд░ाрдорд░्рд╢ рдЧрд╣рд░ी рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ рд╕ुрд▓рдЭाрддा рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХी рднूрдоिрдХा рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрдиे рдФрд░ рд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рдиे рдХी рд╣ै।
  • рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

ЁЯУМ 43. рд╕рдорд╕्рдпा рд╕рдоाрдзाрди рдХौрд╢рд▓

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдпрд╣ рддाрд░्рдХिрдХ рдФрд░ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рдХрдаिрдиाрдЗрдпों рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдЦोрдЬрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै।
  • рдб्рдпूрдИ рдиे 'рдЪिंрддрдирд╢ीрд▓ рд╕ोрдЪ' рдФрд░ рдХोрд╣рд▓рд░ рдиे 'рд╕ूрдЭ' рдХो рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдиा рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рд╕рдоाрдзाрди рдмрддाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдЪिंрддрди рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 44. рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡िрдзिрдпाँ

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрди рд╡िрдзि рд╢िрдХ्рд╖рдХ-рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдФрд░ рдЦोрдЬ рд╡िрдзि рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ैं।
  • рдб्рдпूрдИ рдХी 'рдХрд░рдХे рд╕ीрдЦрдиा' рд╡िрдзि рдЕрдзिрдЧрдо рдХो рд╕рдмрд╕े рд╕्рдеाрдпी рдмрдиाрддी рд╣ै।
  • рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЧрддिрд╡िрдзि рдЖрдзाрд░िрдд (Activity-based) рд╡िрдзिрдпों рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддी рд╣ै।

ЁЯУМ 45. рдХрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдмंрдзрди

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдЕрдзिрдЧрдо рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдмрдиाрдиा рд╣ै।
  • рдХрдаोрд░ рджंрдб рдХे рдмрдЬाрдп рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкुрдирд░्рдмрд▓рди рдФрд░ рдмрдЪ्рдЪों рдХी рд╕рд╣рднाрдЧिрддा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
  • рднрдпрдоुрдХ्рдд рдЕрдзिрдЧрдо (Fear-Free Learning) рдХрдХ्рд╖ा рдк्рд░рдмंрдзрди рдХा рдоुрдЦ्рдп рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╣ै।

ЁЯУМ 46. рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕ाрдордЧ्рд░ी (TLM)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • TLM рдЕрдзिрдЧрдо рдХो рд░ोрдЪрдХ, рд╕рд░рд▓ рдФрд░ рд╕्рдеाрдпी рдмрдиाрддी рд╣ै।
  • рджृрд╢्рдп-рд╢्рд░рд╡्рдп (Audio-Visual) рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ोрддी рд╣ै।
  • TLM рдмाрд▓-рдЕрдиुрдХूрд▓ рдФрд░ Low-Cost/No-Cost рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 47. рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХी рднूрдоिрдХा

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХ 'рдЬ्рдЮाрди рдеोрдкрдиे рд╡ाрд▓ा' рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि 'рд╕ुрд╡िрдзाрджाрддा' (Facilitator) рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рдХ, рд╕рд▓ाрд╣рдХाрд░, рдк्рд░ेрд░рдХ рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдиिрд░्рдоाрддा рд╣ै।
  • рд╡рд╣ рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЬ्рдЮाрди рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।

ЁЯУМ 48. рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдПрд╡ं рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╡ाрддाрд╡рд░рдг

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╕рдЪ्рдЪा рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рднीрддрд░ рд╕े рдЖрддा рд╣ै (рдЖрдд्рдо-рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди)।
  • рджंрдб рдЖрдзाрд░िрдд рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдмрдЪ्рдЪों рдХी рд░рдЪрдиाрдд्рдордХрддा рдФрд░ рдк्рд░ेрд░рдгा рдирд╖्рдЯ рдХрд░ рджेрддा рд╣ै।
  • рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдФрд░ рднрдпрдоुрдХ्рдд (Fear-Free) рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 49. рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें ICT

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • ICT (рд╕ूрдЪрдиा рдПрд╡ं рд╕ंрдЪाрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी) рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рд╕ुрд▓рдн, рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी-рдХेंрдж्рд░िрдд рдмрдиाрддी рд╣ै।
  • DIKSHA, SWAYAM рдФрд░ рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдмोрд░्рдб рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं।
  • рдпрд╣ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╢िрдХ्рд╖рдг рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рд╕ाрдзрди рд╣ै।

ЁЯУМ 50. рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдпрд╣ рд╢ाрд░ीрд░िрдХ, рдоाрдирд╕िрдХ рдФрд░ рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╣ोрдиे рдХी рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЕрд╡рд╕्рдеा рд╣ै।
  • рдЕрдЪ्рдЫा рдоाрдирд╕िрдХ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдмेрд╣рддрд░ рдЕрдзिрдЧрдо рдХो рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рдФрд░ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдкुрдирд░्рдмрд▓рди рдХा рдоाрд╣ौрд▓ рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 51. рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдирд╡ाрдЪाрд░

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХो рд░ोрдЪрдХ рдФрд░ рдЬीрд╡рдиोрдкрдпोрдЧी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдирдП рд╡िрдЪाрд░ों рдФрд░ рддрдХрдиीрдХों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ।
  • рдпрд╣ рдмрдЪ्рдЪों рдоें 4Cs (Creativity, Critical Thinking, Communication, Collaboration) рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдЖрдзाрд░िрдд рдПрд╡ं рдЦोрдЬ рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрдзिрдЧрдо рдоुрдЦ्рдп рдирд╡ाрдЪाрд░ी рд╡िрдзिрдпाँ рд╣ैं।

ЁЯУМ 52. рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдЕрднिрд░ुрдЪि рдПрд╡ं рдпोрдЧ्рдпрддा

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╕рдлрд▓ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╖рдп рдЬ्рдЮाрди, рд╕ंрдЪाрд░ рдХौрд╢рд▓, рдзैрд░्рдп рдФрд░ рд╕рд╣ाрдиुрднूрддि рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ैं।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдЕрднिрд░ुрдЪि рд░ुрдЪि (Interest), рдХ्рд╖рдорддा (Ability) рдФрд░ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдХा рд╕ंрдпोрдЬрди рд╣ै।
  • рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдиैрддिрдХрддा рд╕े рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдмीрдЪ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै।
ЁЯУВ рдпूрдиिрдЯ 6: рдЖрдХрд▓рди, рдоाрдкрди рдФрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди

ЁЯУМ 53. рдоाрдкрди рдПрд╡ं рдоूрд▓्рдпांрдХрди

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдоाрдкрди рдЬाрдирдХाрд░ी рдХो рд╕ंрдЦ्рдпा (рдЕंрдХों) рдоें рд╡्рдпрдХ्рдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдоाрдкрди рд╕े рд╡्рдпाрдкрдХ рд╣ै, рдЬो рдЧुрдгाрдд्рдордХ рдПрд╡ं рдоाрдд्рд░ाрдд्рдордХ рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХрд░ рдиिрд░्рдгрдп рд▓ेрддा рд╣ै।
  • рдЕрдЪ्рдЫे рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдоें рд╡ैрдзрддा, рд╡िрд╢्рд╡рд╕рдиीрдпрддा рдФрд░ рд╡рд╕्рддुрдиिрд╖्рдарддा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 54. рдЖрдХрд▓рди рдХे рдк्рд░рдХाрд░

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЖрдХрд▓рди рдЕрдзिрдЧрдо рдХी рдк्рд░рдЧрддि рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╣ै, рдЬो 'рд╕ीрдЦрдиे рдХे рд▓िрдП' рд╣ै।
  • рдФрдкрдЪाрд░िрдХ (рдкрд░ीрдХ्рд╖ा) рдФрд░ рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ (рдЕрд╡рд▓ोрдХрди) рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं।
  • рдкोрд░्рдЯрдлोрд▓िрдпो рдФрд░ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ (Authentic) рдЖрдХрд▓рди рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╢्рд░ेрд╖्рда рддрд░ीрдХे рд╣ैं।

ЁЯУМ 55. рдиिрд░्рдоाрдгाрдд्рдордХ рдПрд╡ं рд╕ाрд░ांрд╢ाрдд्рдордХ рдоूрд▓्рдпांрдХрди

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдиिрд░्рдоाрдгाрдд्рдордХ (Formative) рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे 'рджौрд░ाрди' рд╕ुрдзाрд░ рдФрд░ рдлीрдбрдмैрдХ рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рд╕ाрд░ांрд╢ाрдд्рдордХ (Summative) рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдЕंрдд рдоें 'рдЕंрддिрдо рдЙрдкрд▓рдм्рдзि' рдоाрдкрддा рд╣ै।
  • рдиिрд░्рдоाрдгाрдд्рдордХ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рд░рдЯрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХрдо рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕ीрдЦрдиे рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрддा рд╣ै।

ЁЯУМ 56. рдиैрджाрдиिрдХ рдПрд╡ं рдЙрдкрдЪाрд░ाрдд्рдордХ рд╢िрдХ्рд╖рдг

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдиैрджाрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдг (Diagnostic) рдмрдЪ्рдЪे рдХी рдд्рд░ुрдЯिрдпों рдФрд░ рдХрдаिрдиाрдИ рдХे рдХाрд░рдгों рдХी 'рдкрд╣рдЪाрди' рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рдЙрдкрдЪाрд░ाрдд्рдордХ рд╢िрдХ्рд╖рдг (Remedial) рдЙрдЪिрдд рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрдХрд░ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा 'рд╕рдоाрдзाрди' рдХрд░рддा рд╣ै।
  • рд▓рд░्рдиिंрдЧ рдЧैрдк्рд╕ рдХो рджूрд░ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ु-рд╕ंрд╡ेрджी рд╢िрдХ्рд╖рдг рдмрд╣ुрдд рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ै।

ЁЯУМ 57. рд╕рддрдд рдПрд╡ं рд╡्рдпाрдкрдХ рдоूрд▓्рдпांрдХрди (CCE)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдПрд╡ं рд╕рд╣-рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдкрдХ्рд╖ों рдХा рдиिрд░ंрддрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХрд░рдиा рд╣ै।
  • рдпрд╣ рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рддрдиाрд╡ рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рдордЧ्рд░ рд╡िрдХाрд╕ рдоाрдкрддा рд╣ै।
  • NEP 2020 CCE рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ 360-рдбिрдЧ्рд░ी 'рд╕рдордЧ्рд░ рдк्рд░рдЧрддि рдкрдд्рд░рдХ' рдХी рд╡рдХाрд▓рдд рдХрд░рддी рд╣ै।

ЁЯУМ 58. рдм्рд▓ूрдо рдХा рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдЙрдж्рджेрд╢्рдпों рдХो 3 рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдмाँрдЯा рдЧрдпा рд╣ै: рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ, рднाрд╡ाрдд्рдордХ, рдордиो-рдХ्рд░िрдпाрдд्рдордХ।
  • рд╕ंрдЬ्рдЮाрдиाрдд्рдордХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЙрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ (HOTS) рд╣ैं: рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг, рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдФрд░ рд╕ृрдЬрди।
  • 'рд╕ृрдЬрди рдХрд░рдиा' (Create) рдЕрдзिрдЧрдо рдХा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рд╕्рддрд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।
ЁЯУВ рдпूрдиिрдЯ 7: рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддिрдпाँ, рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоुрдж्рджे

ЁЯУМ 59. рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020 (NEP 2020)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдирдИ 5+3+3+4 рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд▓ाрдЧू рдХी рдЧрдИ рд╣ै।
  • рд░рдЯрдиे рдХे рдмрдЬाрдп Conceptual Understanding, рдоाрддृрднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рдмрд▓।
  • рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рд▓िрдП 360-рдбिрдЧ्рд░ी 'рд╕рдордЧ्рд░ рдк्рд░рдЧрддि рдкрдд्рд░рдХ' рдФрд░ PARAKH рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХेंрдж्рд░।

ЁЯУМ 60. NCF рдПрд╡ं NIPUN Bharat

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • NCF 2005 рд░рдЪрдиाрд╡ाрдж рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै рдФрд░ 'рд╢िрдХ्рд╖ा рдмिрдиा рдмोрдЭ рдХे' рдХी рдмाрдд рдХрд░рддा рд╣ै।
  • NIPUN рднाрд░рдд рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп 2026-27 рддрдХ рдХрдХ्рд╖ा 3 рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдоें FLN рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।
  • рдпे рдиीрддिрдпाँ рдЦेрд▓-рдЖрдзाрд░िрдд рдФрд░ рдЖрдиंрджрджाрдпрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рд╕рдмрд╕े рд╢्рд░ेрд╖्рда рдоाрдирддी рд╣ैं।

ЁЯУМ 61. FLN (рдмुрдиिрдпाрджी рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा рдФрд░ рд╕ंрдЦ्рдпा рдЬ्рдЮाрди)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • FLN рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рд╕рдмрд╕े рдордЬрдмूрдд рдиींрд╡ рд╣ै।
  • рдЗрд╕рдоें рд╕рдордЭ рдХे рд╕ाрде рдкрдв़рдиा (Reading with Understanding) рдФрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рдЧрдгिрдд рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
  • рдЗрд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ु-рд╕ंрд╡ेрджी рд╢िрдХ्рд╖рдг рдФрд░ рдоूрд░्рдд рд╕ाрдордЧ्рд░िрдпों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

ЁЯУМ 62. рд╢िрдХ्рд╖ा рдЖрдпोрдЧ рдПрд╡ं рдиीрддिрдпाँ

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдХोрдаाрд░ी рдЖрдпोрдЧ (1964-66) рдиे 10+2+3 рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдФрд░ рдд्рд░िрднाрд╖ा рд╕ूрдд्рд░ рджिрдпा।
  • NPE 1986 рдиे рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рдХे рд▓िрдП 'рдСрдкрд░ेрд╢рди рдм्рд▓ैрдХрдмोрд░्рдб' рдпोрдЬрдиा рдЪрд▓ाрдИ।
  • RTE 2009 рдФрд░ NEP 2020 рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд рд╡ рдЧुрдгрд╡рдд्рддाрдкूрд░्рдг рдмрдиाрддे рд╣ैं।

ЁЯУМ 63. рдоूрд▓्рдп рд╢िрдХ्рд╖ा

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЗрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдЫाрдд्рд░ों рдоें рдиैрддिрдХ, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдФрд░ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рдоूрд▓्рдп рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा рд╣ै।
  • рдоूрд▓्рдп рдХेрд╡рд▓ рд░рдЯाрдП рдирд╣ीं рдЬाрддे, рдмрд▓्рдХि рдЕрдиुрднрд╡ों рдФрд░ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рд╕ीрдЦे рдЬाрддे рд╣ैं।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рд╕्рд╡рдпं рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕े рдПрдХ рдЖрджрд░्рд╢ (Role Model) рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 64. рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рдорддा рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рд╕рдоाрдирддा (Equality) рд╕рдмрдХो рд╕рдоाрди рд╕ंрд╕ाрдзрди рджेрддी рд╣ै।
  • рд╕рдорддा (Equity) рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдХрд░ рди्рдпाрдп рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
  • рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рд░ूрдк рд╣ै, рдЬрд╣ाँ рд╕рднी рд╕рдоाрди рд╣ैं।

ЁЯУМ 65. рдмाрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ (RTE Act 2009)

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 21A рдХे рддрд╣рдд 6 рд╕े 14 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдиिःрд╢ुрд▓्рдХ рд╡ рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै।
  • RTE рдХे рддрд╣рдд 25% рдЖрд░рдХ्рд╖рдг, рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рджंрдб рд╡ рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (Screening) рдкрд░ рдкूрд░्рдг рдк्рд░рддिрдмंрдз рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдиिрдЬी рдЯ्рдпूрд╢рди рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे; рд╢िрдХ्рд╖ा рднрдпрдоुрдХ्рдд рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।

ЁЯУМ 66. рд▓ैंрдЧिрдХ рд╕рдоाрдирддा рдПрд╡ं рдЬेंрдбрд░ рдоुрдж्рджे

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • 'рд╕ेрдХ्рд╕' рдЬैрд╡िрдХ рд╣ै рдЬрдмрдХि 'рдЬेंрдбрд░' рдПрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा (Social Construct) рд╣ै।
  • рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдЬेंрдбрд░ рд░ूрдв़िрдпों (Stereotypes) рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ाрдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдЪुрдиौрддी рджेрдиी рдЪाрд╣िрдП।
  • NEP 2020 рд▓ैंрдЧिрдХ рд╕рдоाрдирддा рдХे рд▓िрдП 'Gender Inclusion Fund' (GIF) рдХी рдмाрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
ЁЯУВ рдпूрдиिрдЯ 8: рдоाрд╕्рдЯрд░ рд░िрд╡ीрдЬрди (рдЕंрддिрдо рдк्рд░рд╣ाрд░)

ЁЯФе 67. CDP One-liner Mega Revision

ЁЯУЭ рд╕ाрд░ांрд╢:
  • рдпрд╣ाँ рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░ (CDP) рдХे рдЕрдз्рдпाрдп 1 рд╕े 66 рддрдХ рдХा рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╡рди-рд▓ाрдЗрдирд░ рдоेрдЧा рд░िрд╡ीрдЬ़рди рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
  • рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рд╕े рдаीрдХ рдкрд╣рд▓े рдкूрд░े рд╕िрд▓ेрдмрд╕ рдХो рдХрдо рд╕рдордп рдоें рджोрд╣рд░ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рд░्рд╡рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╕ाрдордЧ्рд░ी।
  • рд╕рднी рдк्рд░рдоुрдЦ рдордиोрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों, рд╕िрдж्рдзांрддों рдФрд░ рдиीрддिрдпों рдХा рдд्рд╡рд░िрдд рд╕ाрд░।
ЁЯУВ рдпूрдиिрдЯ 9: рд╕рдо्рдкूрд░्рдг CDP рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ

ЁЯОп 68. рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдмाрд▓ рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ (Full Length Mock Test)

рдпрд╣ рдоॉрдХ рдЯेрд╕्рдЯ UPTET рдФрд░ CTET рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рдирд╡ीрдирддрдо рдкैрдЯрд░्рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। рдЕрдкрдиी рддैрдпाрд░ी рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЖрдХрд▓рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕े рд╣рд▓ рдХрд░ें।

Post a Comment

0 Comments
* Please Don't Spam Here. All the Comments are Reviewed by Admin.