ЁЯМЯ рдЕрдз्рдпाрдп 26: рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдПрд╡ं рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╕िрдж्рдзांрдд (Personality and Theories) ЁЯМЯ

ЁЯУЦ рдЕрдз्рдпाрдп рдкрд░िрдЪрдп (Chapter Introduction)

рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдоें рд╣рдо рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ुрдирддे рд╣ैं— "рдЙрд╕ рдмрдЪ्рдЪे рдХा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдмрд╣ुрдд рдЕрдЪ्рдЫा рд╣ै", "рд╡рд╣ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ी рд╣ै", рдпा "рд╡рд╣ рд╢рд░्рдоीрд▓ा рд╕्рд╡рднाрд╡ рдХा рд╣ै"। рд▓ेрдХिрди рдХ्рдпा рдХेрд╡рд▓ рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рд╣ी рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╣ै? рдХ्рдпा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдЬрди्рдордЬाрдд рд╣ोрддा рд╣ै, рдпा рдЗрд╕े рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै? рдЗрди рдк्рд░рд╢्рдиों рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ (Personality) рдПрд╡ं рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╕िрдж्рдзांрддों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै। CTET, UPTET, KVS, DSSSB рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рднрд░्рддी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рд╕े рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं।


ЁЯОп рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдЕрдзिрдЧрдо рдЙрдж्рджेрд╢्рдп (Learning Objectives)

рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рдмाрдж рдЖрдк: ✅ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдПрд╡ं рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ рд╕рдордЭ рд╕рдХेंрдЧे। ✅ рд╡िрднिрди्рди рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╕िрдж्рдзांрддों рдХो рд╕рдордЭ рд╕рдХेंрдЧे। ✅ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рдк्рд░рдХाрд░ों рдХो рдкрд╣рдЪाрди рд╕рдХेंрдЧे। ✅ рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡िрдХाрд╕ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рд╕рдордЭ рд╕рдХेंрдЧे।


ЁЯза 1. рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХ्рдпा рд╣ै? (What is Personality?)

рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рднाрд╡рдиाрдУं, рд╕ोрдЪ, рдЖрджрддों рдПрд╡ं рдЕрднिрд╡ृрдд्рддिрдпों рдХा рд╕рдордЧ्рд░ рд╕ंрдЧрдарди рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै। рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें, рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬैрд╕ा рд╕ोрдЪрддा, рдорд╣рд╕ूрд╕ рдХрд░рддा рдПрд╡ं рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЙрд╕ी рдХा рдХुрд▓ рд░ूрдк рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╣ै।

ЁЯТб Important Point: Personality ≠ рдХेрд╡рд▓ рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк। рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдоें рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рд╡िрдЪाрд░, рднाрд╡рдиाрдПँ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдмंрдз рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं।

рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдкрд░िрднाрд╖ाрдПँ (Definitions):

  • Gordon Allport рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░: "рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдордиो-рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рддंрдд्рд░ों рдХा рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╕ंрдЧрдарди рд╣ै"।
  • Watson рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░: "рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рдХुрд▓ рдпोрдЧ рд╣ै"।
  • Hans Eysenck рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░: "рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдЪрд░िрдд्рд░, рд╕्рд╡рднाрд╡ рдПрд╡ं рдмुрдж्рдзि рдХा рд╕ंрдЧрдарди рд╣ै"।

рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ: ✅ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдЕрдж्рд╡िрддीрдп рдПрд╡ं рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै। ✅ рдпрд╣ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। ✅ рдпрд╣ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддा рд╣ै рддрдеा рдЗрд╕рдоें рдЬрди्рдордЬाрдд рдПрд╡ं рдЕрд░्рдЬिрдд рджोрдиों рддрдд्рд╡ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं।


ЁЯМ▒ 2. рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХाрд░рдХ (Factors Affecting Personality)

рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा рдФрд░ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХी рдЕंрддःрдХ्рд░िрдпा рдХा рдкрд░िрдгाрдо рд╣ै।

  • рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा (Heredity)
  • рд╡ाрддाрд╡рд░рдг (Environment)
  • рдкрд░िрд╡ाрд░, рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рд╕рдоाрдЬ рдПрд╡ं рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा

ЁЯПЖ Important Formula: Personality = Heredity + Environment


ЁЯОн 3. рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рдк्рд░рдХाрд░ (Types of Personality)

1. рдЕंрддрд░्рдоुрдЦी рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ (Introvert Personality):

  • рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ: рд╢ांрдд рд╕्рд╡рднाрд╡, рдЕрдХेрд▓े рд░рд╣рдиा рдкрд╕ंрдж, рдХрдо рдмोрд▓рдиा рдФрд░ рдЖрдд्рдордЪिंрддрди рдХрд░рдиा।
  • Classroom Example: рдЬो рдмрдЪ्рдЪा рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдХрдо рдмोрд▓рддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдз्рдпाрди рд╕े рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै।

2. рдмрд╣िрд░्рдоुрдЦी рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ (Extrovert Personality):

  • рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ: рдоिрд▓рдирд╕ाрд░, рд╕рдХ्рд░िрдп, рд╕рдоूрд╣ рдоें рд░рд╣рдиा рдкрд╕ंрдж рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ी।
  • Classroom Example: рдЬो рдмрдЪ्рдЪा рдЪрд░्рдЪा рдПрд╡ं рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ो।

3. рдЙрднрдпрдоुрдЦी рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ (Ambivert Personality):

  • рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ: рдЗрдирдоें рдЕंрддрд░्рдоुрдЦी рдПрд╡ं рдмрд╣िрд░्рдоुрдЦी рджोрдиों рдХे рдЧुрдг рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
  • ЁЯЪи Important Point: рдЕрдзिрдХांрд╢ рд▓ोрдЧ рдкूрд░्рдгрддः Introvert рдпा Extrovert рдирд╣ीं рд╣ोрддे, рдмрд▓्рдХि рджोрдиों рдХे рдмीрдЪ (Ambivert) рд╣ोрддे рд╣ैं।

ЁЯзй 4. рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕िрдж्рдзांрдд (Major Personality Theories)

1. рдк्рд░рдХाрд░ рд╕िрдж्рдзांрдд (Type Theory): рдпрд╣ рд╕िрдж्рдзांрдд рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХो рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ों рдоें рдмाँрдЯрддा рд╣ै।

  • Hippocrates рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд: рдЗрди्рд╣ोंрдиे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХो рдЪाрд░ рдк्рд░рдХाрд░ों рдоें рдмाँрдЯा— Sanguine (рдЙрдд्рд╕ाрд╣ी), Choleric (рдХ्рд░ोрдзी), Melancholic (рдЙрджाрд╕ рдПрд╡ं рдЪिंрддрдирд╢ीрд▓), рдФрд░ Phlegmatic (рд╢ांрдд)।

2. рдЧुрдг рд╕िрдж्рдзांрдд (Trait Theory): Trait (рдЧुрдг) рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рд╕्рдеाрдпी рдЧुрдг।

  • Allport рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд: рдЗрди्рд╣ोंрдиे рдЧुрдгों рдХो рддीрди рднाрдЧों рдоें рдмाँрдЯा— Cardinal Traits (рдк्рд░рдоुрдЦ рдЧुрдг), Central Traits (рд╕ाрдоाрди्рдп рдЧुрдг), рдФрд░ Secondary Traits (рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпों рд╡ाрд▓े рдЧुрдг)।
  • Eysenck Theory: рдЗрди्рд╣ोंрдиे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рджो рдЖрдпाрдо рдмрддाрдП— Introversion ↔ Extroversion рдФрд░ Emotional Stability ↔ Neuroticism।

3. рдордиोрд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рд╕िрдж्рдзांрдд (Psychoanalytic Theory): рдпрд╣ рд╕िрдж्рдзांрдд Sigmund Freud рдиे рджिрдпा рдеा।

  • рдоुрдЦ्рдп рд╡िрдЪाрд░: рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рд╡िрдХाрд╕ Id, Ego, рдФрд░ Superego рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै। Freud рдиे рдЕрдЪेрддрди рдорди (Unconscious Mind) рдХी рднूрдоिрдХा рдкрд░ рд╡िрд╢ेрд╖ рдмрд▓ рджिрдпा।

4. рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджी рд╕िрдж्рдзांрдд (Humanistic Theory):

  • Abraham Maslow: рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдоें рдЖрдд्рдорд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ (Self-actualization) рдХी рдУрд░ рдмрдв़рддा рд╣ै।
  • Carl Rogers: рдЗрди्рд╣ोंрдиे Self Concept (рд╕्рд╡-рдЕрд╡рдзाрд░рдгा) рдПрд╡ं Positive Regard рдкрд░ рдмрд▓ рджिрдпा рддрдеा 'Ideal Self vs Real Self' рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рджी।

ЁЯУП 5. рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдоाрдкрди рдХी рд╡िрдзिрдпाँ (Personality Assessment)

рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рдЖрдХрд▓рди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрднिрди्рди рддрдХрдиीрдХों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै:

  1. рдк्рд░рд╢्рдиाрд╡рд▓ी (Questionnaire)
  2. рд╕ाрдХ्рд╖ाрдд्рдХाрд░ (Interview)
  3. рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкी рддрдХрдиीрдХ (Projective Techniques): рдЬैрд╕े— Rorschach Inkblot Test (рд░ोрд░्рд╢ा рд╕्рдпाрд╣ी рдзрдм्рдмा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг)।
  4. рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рд╡िрдзि (Observation Method)

ЁЯСй‍ЁЯПл 6. рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рдорд╣рдд्рд╡ рдПрд╡ं рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХी рднूрдоिрдХा (Educational Importance)

рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рдЬ्рдЮाрди рджेрдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рдмाрд▓рдХ рдХा рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा рднी рд╣ै। ✅ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рднिрди्рдирддाрдУं рдХो рд╕рдордЭрдиा рдФрд░ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा। ✅ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдоाрдпोрдЬрди рдПрд╡ं рдиेрддृрдд्рд╡ рдХ्рд╖рдорддा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा।

ЁЯТб Classroom Connection: рдпрджि рдХोрдИ рдмрдЪ्рдЪा рд╢рд░्рдоीрд▓ा рд╣ै, рддो рдЙрд╕े "рдХрдордЬ़ोрд░" рдирд╣ीं рдХрд╣рдиा рдЪाрд╣िрдП, рдмрд▓्рдХि рдЙрд╕े рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рддुрд▓рдиा рд╕े рдмрдЪрдиा рдЪाрд╣िрдП। рднрдп, рд▓рдЧाрддाрд░ рдЖрд▓ोрдЪрдиा, рджंрдб рдФрд░ рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡िрдХाрд╕ рдоें рдмाрдзा рдмрдирддे рд╣ैं।


ЁЯЪи Exam Alert Box & Common Confusions

NCERT Perspective: NCERT рдПрд╡ं NEP 2020 рдмрдЪ्рдЪे рдХे рд╕рдордЧ्рд░ рд╡िрдХाрд╕ (Holistic Development), рдЬीрд╡рди рдХौрд╢рд▓ рдПрд╡ं рднाрд╡рдиाрдд्рдордХ рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддे рд╣ैं।

ЁЯТб Common Confusion (рдЧрд▓рдд рдзाрд░рдгा vs рд╕рд╣ी рддрде्рдп)

рдЧрд▓рдд рдзाрд░рдгा✔️ рд╕рд╣ी рддрде्рдп
Personality = рдХेрд╡рд▓ рд╕ुंрджрд░рддाрд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдоें рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдПрд╡ं рд╕ोрдЪ рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
Introvert рдмрдЪ्рдЪे рдХрдордЬोрд░ рд╣ोрддे рд╣ैंрд╡े рдХेрд╡рд▓ рд╢ांрдд рд╕्рд╡рднाрд╡ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं।
Personality рдХेрд╡рд▓ рдЬрди्рдо рд╕े рддрдп рд╣ोрддी рд╣ैрд╡ाрддाрд╡рд░рдг рднी рдЙрддрдиा рд╣ी рдк्рд░рднाрд╡ рдбाрд▓рддा рд╣ै।

ЁЯУЭ One-Liner Mega Revision

  • Personality = рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ + рднाрд╡рдиाрдПँ + рд╕ोрдЪ।
  • Introvert = рд╢ांрдд рд╕्рд╡рднाрд╡; Extrovert = рдоिрд▓рдирд╕ाрд░; Ambivert = рджोрдиों рдЧुрдг।
  • Trait Theory (рдЧुрдг рд╕िрдж्рдзांрдд) → Gordon Allport।
  • Psychoanalytic Theory (рдордиोрд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг) → Sigmund Freud।
  • Humanistic Theory (рдоाрдирд╡рддाрд╡ाрджी) → Carl Rogers & Abraham Maslow।
  • рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХो Heredity (рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा) & Environment (рд╡ाрддाрд╡рд░рдг) рджोрдиों рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।

❓ Previous Year Questions (PYQs) & Concept Checks

Q1. Trait Theory рдХिрд╕рдиे рджी? (a) Freud (b) Allport (c) Skinner (d) Pavlov ЁЯСЙ рдЙрдд्рддрд░: (b) Allport

Q2. рдЕंрддрд░्рдоुрдЦी рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддा рдХ्рдпा рд╣ै? (a) рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ (b) рд╢ांрдд рдПрд╡ं рдЖрдд्рдордЪिंрддрдирд╢ीрд▓ (c) рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЖрдХ्рд░ाрдордХ (d) рдиेрддृрдд्рд╡ рдХ्рд╖рдорддा ЁЯСЙ рдЙрдд्рддрд░: (b) рд╢ांрдд рдПрд╡ं рдЖрдд्рдордЪिंрддрдирд╢ीрд▓

Q3. Humanistic Theory рдХिрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै? (a) рджंрдб (b) рдЕрдиुрдмंрдзрди (c) рдЖрдд्рдо-рд╡िрдХाрд╕ (d) рдЕрдн्рдпाрд╕ ЁЯСЙ рдЙрдд्рддрд░: (c) рдЖрдд्рдо-рд╡िрдХाрд╕

Q4. "рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдордиो-рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рддंрдд्рд░ों рдХा рдЧрддिрд╢ीрд▓ рд╕ंрдЧрдарди рд╣ै" — рдпрд╣ рдкрд░िрднाрд╖ा рдХिрд╕рдиे рджी? (a) Freud (b) Watson (c) Allport (d) Skinner ЁЯСЙ рдЙрдд्рддрд░: (c) Allport

Q5. рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рдХौрди-рд╕ा рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддा рд╣ै? (a) рд╡ाрддाрд╡рд░рдг (b) рдкрд░िрд╡ाрд░ (c) рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा (d) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी ЁЯСЙ рдЙрдд्рддрд░: (d) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी


ЁЯУМ рдЕрдз्рдпाрдп рд╕ाрд░ (Chapter Summary)

рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░, рднाрд╡рдиाрдУं рдПрд╡ं рд╕ोрдЪ рдХा рд╕рдордЧ्рд░ рд╕ंрдЧрдарди рд╣ै। рдпрд╣ рдЖрдиुрд╡ंрд╢िрдХрддा рдПрд╡ं рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рджोрдиों рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХे рд╡िрднिрди्рди рд╕िрдж्рдзांрдд— Type Theory, Trait Theory, Psychoanalytic Theory рдПрд╡ं Humanistic Theory — рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рд╡िрдХाрд╕ рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рд╕рдордЭाрддे рд╣ैं। рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рдЬ्рдЮाрди рджेрдиा рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдд्рд╡ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХрд░рдиा рднी рд╣ै। 

Post a Comment

0 Comments
* Please Don't Spam Here. All the Comments are Reviewed by Admin.