рд╣рдо рд╕рднी рдХो рдЬीрд╡िрдд рд░рд╣рдиे, рдмрдв़рдиे, рдХाрдо рдХрд░рдиे рдФрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рднोрдЬрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рд╣рдо рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рдЦाрддे рд╣ैं, рдЬैрд╕े рдЕрдиाрдЬ, рджाрд▓ें, рд╕рдм्рдЬिрдпाँ, рдлрд▓, рджूрдз, рдЕंрдбे рдЖрджि।
рднोрдЬрди рдХेрд╡рд▓ рдкेрдЯ рднрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ोрддा। рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХो рднोрдЬрди рд╕े рдКрд░्рдЬा, рд╡ृрдж्рдзि, рд╢рд░ीрд░ рдХी рдорд░рдо्рдордд рдФрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкрджाрд░्рде рдоिрд▓рддे рд╣ैं।
ЁЯН╜️ рднोрдЬрди рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЬो рдкрджाрд░्рде рд╣рдо рдЦाрддे рдпा рдкीрддे рд╣ैं рдФрд░ рдЬिрдирд╕े рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा, рд╡ृрдж्рдзि, рд╢рд░ीрд░ рдХी рдорд░рдо्рдордд рддрдеा рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рдоिрд▓рддे рд╣ैं, рдЙрди्рд╣ें рднोрдЬрди рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг
ЁЯМ╛ рдЪाрд╡рд▓, рдЧेрд╣ूँ, рдордХ्рдХा
ЁЯег рджाрд▓
ЁЯем рд╣рд░ी рд╕рдм्рдЬिрдпाँ
ЁЯНО рдлрд▓
ЁЯеЫ рджूрдз
ЁЯеЪ рдЕंрдбा
ЁЯеЬ рдоेрд╡े рдФрд░ рдмीрдЬ
ЁЯНЮ рд░ोрдЯी
ЁЯМЯ рд╣рдоें рднोрдЬрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХ्рдпों рд╣ोрддी рд╣ै?
рднोрдЬрди рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдХрдИ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░्рдп рдХрд░рддा рд╣ै।
1. ⚡ рдКрд░्рдЬा рдХे рд▓िрдП
рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЪрд▓рдиे, рджौрдб़рдиे, рдЦेрд▓рдиे, рдкрдв़рдиे рдФрд░ рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдКрд░्рдЬा рдЪाрд╣िрдП।
рднोрдЬрди рд╣рдоें рдпрд╣ рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рдЪाрд╡рд▓, рдЧेрд╣ूँ, рд░ोрдЯी, рдЖрд▓ू рдЖрджि рд╕े рд╢рд░ीрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा рдоिрд▓рддी рд╣ै।
2. ЁЯзТ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдХे рд▓िрдП
рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд╢рд░ीрд░ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд▓рдЧाрддाрд░ рд╣ोрддा рд░рд╣рддा рд╣ै। рднोрдЬрди рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рджाрд▓, рджूрдз, рдЕंрдбा, рд╕ोрдпाрдмीрди рдЖрджि рд╢рд░ीрд░ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ैं।
3. ЁЯй╣ рд╢рд░ीрд░ рдХी рдорд░рдо्рдордд рдХे рд▓िрдП
рд╢рд░ीрд░ рдХी рдХोрд╢िрдХाрдУं рдФрд░ рдКрддрдХों рдХो рдиुрдХрд╕ाрди рдкрд╣ुँрдЪрдиे рдкрд░ рдЙрдирдХी рдорд░рдо्рдордд рдХे рд▓िрдП рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
рдк्рд░ोрдЯीрди рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рдорд░рдо्рдордд рдоें рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
4. ЁЯЫб️ рдмीрдоाрд░िрдпों рд╕े рдмрдЪाрд╡ рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा
рдХुрдЫ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдЯाрдоिрди рдФрд░ рдЦрдиिрдЬ рд▓рд╡рдг рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдФрд░ рд░ोрдЧों рд╕े рдмрдЪाрд╡ рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рдлрд▓ рдФрд░ рд╣рд░ी рд╕рдм्рдЬिрдпाँ।
5. ЁЯМб️ рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП
рднोрдЬрди рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╕ाрдоाрди्рдп рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рдаीрдХ рд╕े рдЪрд▓ाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
ЁЯНЫ рднोрдЬрди рдХे рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рдХाрд░
рд╣рдоाрд░े рднोрдЬрди рдХो рдЙрд╕рдХे рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдпों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рддीрди рд╕рдоूрд╣ों рдоें рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं:
⚡ 1. рдКрд░्рдЬा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рднोрдЬрди
рдпे рд╢рд░ीрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рдЪाрд╡рд▓
рдЧेрд╣ूँ
рд░ोрдЯी
рдордХ्рдХा
рдЖрд▓ू
рдЪीрдиी
рддेрд▓
рдЗрдирдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рдФрд░ рд╡рд╕ा рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
ЁЯз▒ 2. рд╢рд░ीрд░ рдмрдиाрдиे рд╡ाрд▓े рднोрдЬрди
рдпे рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рдЯूрдЯे-рдлूрдЯे рдКрддрдХों рдХी рдорд░рдо्рдордд рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рджाрд▓
рджूрдз
рдкрдиीрд░
рдЕंрдбा
рдордЫрд▓ी
рдоांрд╕
рд╕ोрдпाрдмीрди
рдЪрдиा
рдЗрдирдоें рдк्рд░ोрдЯीрди рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рд╣ै।
ЁЯЫб️ 3. рд╕ुрд░рдХ्рд╖ाрдд्рдордХ рднोрдЬрди
рдпे рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдФрд░ рд░ोрдЧों рд╕े рдмрдЪाрд╡ рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рдлрд▓ ЁЯНО
рд╣рд░ी рд╕рдм्рдЬिрдпाँ ЁЯем
рдЕрди्рдп рд╕рдм्рдЬिрдпाँ ЁЯеХ
рджूрдз рдЖрджि
рдЗрдирд╕े рд╡िрдЯाрдоिрди рдФрд░ рдЦрдиिрдЬ рд▓рд╡рдг рдоिрд▓рддे рд╣ैं।
ЁЯзм рднोрдЬрди рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡
рднोрдЬрди рдоें рдРрд╕े рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкрджाрд░्рде рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдЬिрдирдХी рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЙрдЪिрдд рдХाрд░्рдп рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрди्рд╣ें рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ (Nutrients) рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдоुрдЦ्рдп рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рд╣ैं:
ЁЯНЪ рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ
ЁЯеЬ рд╡рд╕ा
ЁЯз▒ рдк्рд░ोрдЯीрди
ЁЯНК рд╡िрдЯाрдоिрди
ЁЯзВ рдЦрдиिрдЬ рд▓рд╡рдг
ЁЯТз рдЬрд▓
рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд░ेрд╢ा (рдлाрдЗрдмрд░) рднी рд╣рдоाрд░े рднोрдЬрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднाрдЧ рд╣ै, рдЬो рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै।
ЁЯНЪ 1. рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ
рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рд╢рд░ीрд░ рдХो рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдКрд░्рдЬा рджेрддे рд╣ैं।
рд╕्рд░ोрдд
рдЪाрд╡рд▓
рдЧेрд╣ूँ
рд░ोрдЯी
рдордХ्рдХा
рдЖрд▓ू
рдХेрд▓ा
рдЪीрдиी
⭐ рдпाрдж рд░рдЦें
рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ = рдоुрдЦ्рдп рдКрд░्рдЬा рд╕्рд░ोрдд
ЁЯеЬ 2. рд╡рд╕ा
рд╡рд╕ा рднी рд╢рд░ीрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा рджेрддी рд╣ै। рдпрд╣ рд╢рд░ीрд░ рдоें рдКрд░्рдЬा рдХे рднंрдбाрд░рдг рдоें рднी рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддी рд╣ै।
рд╕्рд░ोрдд
рддेрд▓
рдШी
рдордХ्рдЦрди
рдоूँрдЧрдлрд▓ी
рддिрд▓
рдоेрд╡े
рдмीрдЬ
⭐ рдз्рдпाрди рджें
рд╡рд╕ा рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╡рд╕ा рд╡ाрд▓ा рднोрдЬрди рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫा рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
ЁЯз▒ 3. рдк्рд░ोрдЯीрди
рдк्рд░ोрдЯीрди рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХे рдКрддрдХों рдХी рдорд░рдо्рдордд рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдмрдЪ्рдЪों рдХे рдмрдв़рддे рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ोрдЯीрди рдпुрдХ्рдд рднोрдЬрди рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рд╕्рд░ोрдд
ЁЯМ▒ рдкौрдзों рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд╕्рд░ोрдд:
рджाрд▓
рдЪрдиा
рд░ाрдЬрдоा
рд╕ोрдпाрдмीрди
рдоूँрдЧрдлрд▓ी
ЁЯРД рдкрд╢ु рд╕्рд░ोрдд:
рджूрдз
рджрд╣ी
рдкрдиीрд░
рдЕंрдбा
рдордЫрд▓ी
рдоांрд╕
⭐ рдпाрдж рд░рдЦें
рдк्рд░ोрдЯीрди = рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рдорд░рдо्рдордд
ЁЯНК 4. рд╡िрдЯाрдоिрди
рд╡िрдЯाрдоिрди рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं। рдЗрдирдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдХрдо рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╣ोрддी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдпे рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं।
рд╡िрдЯाрдоिрди рд╣рдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдлрд▓, рд╕рдм्рдЬिрдпों, рджूрдз рдФрд░ рдЕрди्рдп рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рд╕े рдоिрд▓рддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг
ЁЯНК рд╕ंрддрд░ा
ЁЯеХ рдЧाрдЬрд░
ЁЯем рд╣рд░ी рд╕рдм्рдЬिрдпाँ
ЁЯНЕ рдЯрдоाрдЯрд░
ЁЯеЫ рджूрдз
ЁЯзВ 5. рдЦрдиिрдЬ рд▓рд╡рдг
рдЦрдиिрдЬ рд▓рд╡рдг (Minerals) рд╢рд░ीрд░ рдХे рдЙрдЪिрдд рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рдХाрд░्рдпों рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ोрддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг
рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо
рдЖрдпрд░рди
рдЖрдпोрдбीрди
рд╕्рд░ोрдд
ЁЯеЫ рджूрдз → рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо
ЁЯем рд╣рд░ी рдкрдд्рддेрджाрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпाँ → рдЖрдпрд░рди рдЖрджि
ЁЯзВ рдЖрдпोрдбीрди рдпुрдХ्рдд рдирдордХ → рдЖрдпोрдбीрди
ЁЯТз 6. рдЬрд▓
рдЬрд▓ рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рдЬрд▓:
рд╢рд░ीрд░ рдоें рд╡िрднिрди्рди рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдкрд╣ुँрдЪाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
рд╢рд░ीрд░ рдХा рддाрдкрдоाрди рд╕ाрдоाрди्рдп рд░рдЦрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
рдкाрдЪрди рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
рд╢рд░ीрд░ рд╕े рдЕрдкрд╢िрд╖्рдЯ рдкрджाрд░्рде рдмाрд╣рд░ рдиिрдХाрд▓рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
рдЗрд╕рд▓िрдП рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдФрд░ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдкाрдиी рдкीрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
ЁЯМ╛ 7. рд░ेрд╢ा (рдлाрдЗрдмрд░)
рд░ेрд╢ा рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдкौрдзों рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдоें рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рд╕्рд░ोрдд
рдлрд▓
рд╕рдм्рдЬिрдпाँ
рд╕ाрдмुрдд рдЕрдиाрдЬ
рджाрд▓ें
рд╕рд▓ाрдж
рд░ेрд╢ा рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рдаीрдХ рд░рдЦрдиे рдФрд░ рдорд▓ рдд्рдпाрдЧ рдХो рдЖрд╕ाрди рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
⭐ рдпाрдж рд░рдЦें
рд░ेрд╢ा = рд╕्рд╡рд╕्рде рдкाрдЪрди рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी
ЁЯеЧ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдХ्рдпा рд╣ै?
рдРрд╕ा рднोрдЬрди рдЬिрд╕рдоें рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡िрднिрди्рди рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рдЙрдЪिрдд рдоाрдд्рд░ा рдоें рдоिрд▓ें, рдЙрд╕े рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ (Balanced Diet) рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рднोрдЬрди рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдПрдХ рд╕ंрддुрд▓िрдд рднोрдЬрди рдоें рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं:
ЁЯМ╛ рдЕрдиाрдЬ
+
ЁЯег рджाрд▓/рдЕрди्рдп рдк्рд░ोрдЯीрди рд╕्рд░ोрдд
+
ЁЯем рд╕рдм्рдЬिрдпाँ
+
ЁЯНО рдлрд▓
+
ЁЯеЫ рджूрдз/рдЕрди्рдп рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╕्рд░ोрдд
+
ЁЯТз рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдЬрд▓
ЁЯН▒ рд╣рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рднोрдЬрди рдХ्рдпों рдЦाрдиा рдЪाрд╣िрдП?
рдХोрдИ рдПрдХ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рд╣рдоाрд░े рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╕рднी рдкोрд╖рдг рд╕ंрдмंрдзी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХो рдкूрд░ा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा।
рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЦाрдж्рдп рд╕рдоूрд╣ों рд╕े рднोрдЬрди рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рдЙрджाрд╣рд░рдг
рдХेрд╡рд▓ рдЪाрд╡рд▓ рдЦाрдиे рд╕े рд╣рдоें рд╕рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдоाрдд्рд░ा рдоें рдирд╣ीं рдоिрд▓ेंрдЧे।
рд▓ेрдХिрди:
рдЪाрд╡рд▓ + рджाрд▓ + рд╕рдм्рдЬी + рдлрд▓ + рджूрдз/рджрд╣ी
рдЬैрд╕े рд╡िрднिрди्рди рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХा рд╕ंрдпोрдЬрди рдЕрдзिрдХ рд╕ंрддुрд▓िрдд рднोрдЬрди рдмрдиाрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
ЁЯМ▒ рд╢ाрдХाрд╣ाрд░ी рдФрд░ рдоांрд╕ाрд╣ाрд░ी рднोрдЬрди
ЁЯем рд╢ाрдХाрд╣ाрд░ी рднोрдЬрди
рдкौрдзों рд╕े рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рднोрдЬрди рдХो рд╢ाрдХाрд╣ाрд░ी рднोрдЬрди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг:
рдЪाрд╡рд▓, рдЧेрд╣ूँ, рджाрд▓, рдлрд▓, рд╕рдм्рдЬिрдпाँ, рдЪрдиा рдЖрджि।
рджूрдз рдФрд░ рдЙрд╕рд╕े рдмрдиे рдкрджाрд░्рде рднी рдХрдИ рд╢ाрдХाрд╣ाрд░ी рдЖрд╣ाрд░ों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрддे рд╣ैं।
ЁЯНЧ рдоांрд╕ाрд╣ाрд░ी рднोрдЬрди
рдкрд╢ु рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдоें:
рдЕंрдбा
рдордЫрд▓ी
рдоांрд╕
рдЖрджि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।
ЁЯМ╛ рднोрдЬрди рдХे рд╕्рд░ोрдд
рд╣рдоाрд░ा рднोрдЬрди рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рджो рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд░ोрддों рд╕े рдЖрддा рд╣ै:
ЁЯМ▒ 1. рдкौрдзों рд╕े
рдЕрдиाрдЬ
рджाрд▓ें
рдлрд▓
рд╕рдм्рдЬिрдпाँ
рддेрд▓ рдХे рдмीрдЬ
рдорд╕ाрд▓े
ЁЯРД 2. рдкрд╢ुрдУं рд╕े
рджूрдз
рдЕंрдбे
рдордЫрд▓ी
рдоांрд╕
рд╢рд╣рдж
ЁЯНО рдХрдЪ्рдЪा рдФрд░ рдкрдХा рд╣ुрдЖ рднोрдЬрди
рдХुрдЫ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХो рд╣рдо рдХрдЪ्рдЪा рднी рдЦा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
рдЙрджाрд╣рд░рдг
рд╕ेрдм
рдХेрд▓ा
рдЦीрд░ा
рдЧाрдЬрд░
рдХुрдЫ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдкрдХाрдХрд░ рдЦाрдиा рдЕрдзिрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ै।
рдЙрджाрд╣рд░рдг
рдЪाрд╡рд▓
рджाрд▓
рд╕рдм्рдЬिрдпाँ
рд░ोрдЯी
рдкрдХाрдиे рд╕े рднोрдЬрди рдХा рд╕्рд╡ाрдж, рдмрдиाрд╡рдЯ рдФрд░ рдХрдИ рдмाрд░ рдкाрдЪрди-рдпोрдЧ्рдпрддा рдмрджрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै।
ЁЯФе рднोрдЬрди рдкрдХाрдиे рдХे рдХुрдЫ рддрд░ीрдХे
рднोрдЬрди рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рддрд░ीрдХों рд╕े рдкрдХाрдпा рдЬाрддा рд╣ै:
рдЙрдмाрд▓рдиा
рднाрдк рдоें рдкрдХाрдиा
рд╕ेंрдХрдиा
рднूрдирдиा
рддрд▓рдиा
⭐ рд╕्рд╡рд╕्рде рднोрдЬрди рдХे рд▓िрдП
рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рддेрд▓, рдирдордХ рдФрд░ рдЪीрдиी рд╡ाрд▓े рднोрдЬрди рдХा рд╕ेрд╡рди рд╕ीрдоिрдд рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП рдФрд░ рдлрд▓-рд╕рдм्рдЬिрдпों рд╕рд╣िрдд рд╡िрд╡िрдз рднोрдЬрди рд▓ेрдиा рдЪाрд╣िрдП।
ЁЯНФ рдЬंрдХ рдлूрдб рдФрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рднोрдЬрди
рдЪिрдк्рд╕, рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рддрд▓ा рд╣ुрдЖ рднोрдЬрди, рдоीрдаे рдкेрдп рдФрд░ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдЪीрдиी/рдирдордХ рд╡ाрд▓े рдкैрдХेрдЬ्рдб рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХा рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╕ेрд╡рди рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рдЕрдЪ्рдЫा рдирд╣ीं рдоाрдиा рдЬाрддा।
рд╕्рд╡рд╕्рде рдЖрджрдд
рдШрд░ рдХा рддाрдЬा рдФрд░ рд╡िрд╡िрдз рднोрдЬрди + рдлрд▓ + рд╕рдм्рдЬिрдпाँ + рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдкाрдиी
рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рджेрдиा рдЪाрд╣िрдП।
ЁЯеЫ рднोрдЬрди рдФрд░ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा
рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рдкौрд╖्рдЯिрдХ рднोрдЬрди рд╣ी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рднोрдЬрди рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рднी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
рднोрдЬрди рд╕े рдкрд╣рд▓े:
ЁЯз╝ рд╣ाрде рд╕ाрдмुрди рд╕े рдзोрдПँ।
рднोрдЬрди рдмрдиाрддे рд╕рдордп:
рд╕ाрдл рдмрд░्рддрди рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ें।
рдлрд▓ рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпाँ рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдзोрдПँ।
рднोрдЬрди рдХो рдврдХрдХрд░ рд░рдЦें।
рднोрдЬрди рдХрд░рддे рд╕рдордп:
рд╕ाрдл рд╣ाрдеों рд╕े рднोрдЬрди рдХрд░ें।
рдмाрд╕ी рдпा рдЦрд░ाрдм рднोрдЬрди рди рдЦाрдПँ।
рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдкाрдиी рдкिрдПँ।
ЁЯза рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╢рдм्рдж
⭐ JNVST рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрде्рдп
рд╣рдоें рдКрд░्рдЬा, рд╡ृрдж्рдзि, рд╢рд░ीрд░ рдХी рдорд░рдо्рдордд рдФрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рднोрдЬрди рдЪाрд╣िрдП।
рднोрдЬрди рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рдХрд╣рддे рд╣ैं।
рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдКрд░्рдЬा рджेрддे рд╣ैं।
рд╡рд╕ा рднी рдКрд░्рдЬा рдХा рд╕्рд░ोрдд рд╣ै।
рдк्рд░ोрдЯीрди рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рдорд░рдо्рдордд рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рд╡िрдЯाрдоिрди рдФрд░ рдЦрдиिрдЬ рд▓рд╡рдг рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдФрд░ рд╡िрднिрди्рди рдХाрд░्рдпों рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं।
рдЬрд▓ рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рд░ेрд╢ा рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдоें рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рдЙрдЪिрдд рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╣ोрдиे рдЪाрд╣िрдП।
рджाрд▓, рдЪрдиा рдФрд░ рд╕ोрдпाрдмीрди рдк्рд░ोрдЯीрди рдХे рдЕрдЪ्рдЫे рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं।
рдЪाрд╡рд▓ рдФрд░ рдЧेрд╣ूँ рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं।
рддेрд▓, рдШी рдФрд░ рдордХ्рдЦрди рдоें рд╡рд╕ा рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।
рдлрд▓ рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпाँ рд╡िрдЯाрдоिрди, рдЦрдиिрдЬ рд▓рд╡рдг рдФрд░ рд░ेрд╢े рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं।
рджूрдз рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рд╕्рд░ोрдд рд╣ै।
рдЖрдпोрдбीрди рдпुрдХ्рдд рдирдордХ рд╕े рдЖрдпोрдбीрди рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рднोрдЬрди рдЦाрдиे рд╕े рд╡िрднिрди्рди рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓рддी рд╣ै।
рднोрдЬрди рдХो рд╕ाрдл рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиा рднी рдЕрдЪ्рдЫे рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
ЁЯУЭ JNVST рдЕрдн्рдпाрд╕ рдк्рд░рд╢्рди
1. рд╣рдоें рднोрдЬрди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХ्рдпों рд╣ोрддी рд╣ै?
A. рдХेрд╡рд▓ рд╕्рд╡ाрдж рдХे рд▓िрдП
B. рдКрд░्рдЬा, рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП
C. рдХेрд╡рд▓ рдкेрдЯ рднрд░рдиे рдХे рд▓िрдП
D. рдХेрд╡рд▓ рдЦेрд▓рдиे рдХे рд▓िрдП
рдЙрдд्рддрд░: B. рдКрд░्рдЬा, рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП
2. рд╢рд░ीрд░ рдХो рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдКрд░्рдЬा рдХौрди рджेрддा рд╣ै?
A. рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ
B. рдкाрдиी
C. рдЦрдиिрдЬ рд▓рд╡рдг
D. рд╡िрдЯाрдоिрди
рдЙрдд्рддрд░: A. рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ
3. рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рдорд░рдо्рдордд рдХे рд▓िрдП рдХौрди-рд╕ा рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै?
A. рдк्рд░ोрдЯीрди
B. рдЬрд▓
C. рд╡िрдЯाрдоिрди
D. рд░ेрд╢ा
рдЙрдд्рддрд░: A. рдк्рд░ोрдЯीрди
4. рдЗрдирдоें рд╕े рдк्рд░ोрдЯीрди рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рд╕्рд░ोрдд рдХौрди-рд╕ा рд╣ै?
A. рджाрд▓
B. рдЪीрдиी
C. рдирдордХ
D. рддेрд▓
рдЙрдд्рддрд░: A. рджाрд▓
5. рдЗрдирдоें рд╕े рд╡рд╕ा рдХा рд╕्рд░ोрдд рдХौрди-рд╕ा рд╣ै?
A. рдШी
B. рдирдордХ
C. рдкाрдиी
D. рд╕ंрддрд░ा
рдЙрдд्рддрд░: A. рдШी
6. рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рдХा рдЕрдЪ्рдЫा рд╕्рд░ोрдд рдХौрди-рд╕ा рд╣ै?
A. рджूрдз
B. рдЪीрдиी
C. рддेрд▓
D. рдЪाрд╡рд▓
рдЙрдд्рддрд░: A. рджूрдз
7. рднोрдЬрди рдоें рд░ेрд╢ा рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै?
A. рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдоें
B. рдХेрд╡рд▓ рд╕्рд╡ाрдж рдмрдв़ाрдиे рдоें
C. рдХेрд╡рд▓ рд╢рд░ीрд░ рдХो рдаंрдбा рдХрд░рдиे рдоें
D. рдХेрд╡рд▓ рд░ंрдЧ рджेрдиे рдоें
рдЙрдд्рддрд░: A. рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдоें
8. рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдХ्рдпा рд╣ै?
A. рдХेрд╡рд▓ рдЪाрд╡рд▓
B. рдХेрд╡рд▓ рдлрд▓
C. рдХेрд╡рд▓ рджाрд▓
D. рд╡िрднिрди्рди рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ों рд╡ाрд▓ा рдЙрдЪिрдд рдЖрд╣ाрд░
рдЙрдд्рддрд░: D. рд╡िрднिрди्рди рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ों рд╡ाрд▓ा рдЙрдЪिрдд рдЖрд╣ाрд░
9. рдЗрдирдоें рд╕े рдХौрди-рд╕ा рднोрдЬрди рдкौрдзों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै?
A. рдЪाрд╡рд▓
B. рджूрдз
C. рдЕंрдбा
D. рдордЫрд▓ी
рдЙрдд्рддрд░: A. рдЪाрд╡рд▓
10. рднोрдЬрди рдХрд░рдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХ्рдпा рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП?
A. рд╣ाрде рдзोрдиा
B. рдмाрд╣рд░ рдЦेрд▓рдиा
C. рднोрдЬрди рдЦुрд▓ा рдЫोрдб़рдиा
D. рдмिрдиा рдзोрдП рдлрд▓ рдЦाрдиा
рдЙрдд्рддрд░: A. рд╣ाрде рдзोрдиा
ЁЯФЧ рдоिрд▓ाрди рдХीрдЬिрдП
рдЙрдд्рддрд░:
1–B, 2–A, 3–C, 4–D, 5–E
ЁЯзй рдкрд╣рдЪाрдиिрдП — рдоैं рдХौрди рд╣ूँ?
1. рдоैं рд╢рд░ीрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рдоुрдЦ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рдд्рд╡ рд╣ूँ।
ЁЯСЙ рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ
2. рдоैं рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рдорд░рдо्рдордд рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ूँ।
ЁЯСЙ рдк्рд░ोрдЯीрди
3. рдоैं рддेрд▓ рдФрд░ рдШी рдоें рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ूँ рдФрд░ рдКрд░्рдЬा рджेрддा рд╣ूँ।
ЁЯСЙ рд╡рд╕ा
4. рдоैं рдлрд▓ों рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпों рдоें рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ूँ рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ूँ।
ЁЯСЙ рд╡िрдЯाрдоिрди
5. рдоैं рднोрдЬрди рдХा рдРрд╕ा рднाрдЧ рд╣ूँ рдЬो рдкाрдЪрди рддंрдд्рд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।
ЁЯСЙ рд░ेрд╢ा
ЁЯОп рдПрдХ рдирдЬрд░ рдоें — рднोрдЬрди
ЁЯМЯ рдпाрдж рд░рдЦрдиे рдХा рд╕ूрдд्рд░
рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ → рдКрд░्рдЬा ⚡
рд╡рд╕ा → рдКрд░्рдЬा + рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ ЁЯФЛ
рдк्рд░ोрдЯीрди → рд╡ृрдж्рдзि + рдорд░рдо्рдордд ЁЯз▒
рд╡िрдЯाрдоिрди → рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп ЁЯЫб️
рдЦрдиिрдЬ → рд╡िрдХाрд╕ + рд╢рд░ीрд░ рдХे рдХाрд░्рдп ЁЯзм
рдЬрд▓ → рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЕрдиेрдХ рдХ्рд░िрдпाрдПँ ЁЯТз
рд░ेрд╢ा → рдкाрдЪрди ЁЯМ╛