21рд╡ीं рд╕рджी рдХे рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХी рдирд╡ीрди рджिрд╢ाрдПँ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯУЦ рднूрдоिрдХा
21рд╡ीं рд╕рджी рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рддेрдЬी рд╕े рдмрджрд▓ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрдЬ рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХेрд╡рд▓ рдкाрда्рдпрдкुрд╕्рддрдХ рдкрдв़ाрдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рдХрдХ्рд╖ाрдУं, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рддрдХрдиीрдХ, рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा (AI), рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ाрдУं, рд╢िрдХ्рд╖рдг-рдЕрдзिрдЧрдо рд╕ाрдордЧ्рд░ी (TLM) рддрдеा рдЧрддिрд╡िрдзि рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрдзिрдЧрдо рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдПрд╡ं рд░ोрдЪрдХ рдмрдиाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP-2020), NCF-2023 рддрдеा рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ाрд╢ाрд╕्рдд्рд░ рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХो рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд, рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी, рддрдХрдиीрдХ-рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдПрд╡ं рдХौрд╢рд▓-рдЖрдзाрд░िрдд рдмрдиाрдиे рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддे рд╣ैं।
CTET, UPTET, SUPER TET, KVS, NVS, DSSSB, REET рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рднрд░्рддी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдпрд╣ рдпूрдиिрдЯ рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рдпूрдиिрдЯ–6 рдХे рдЕрдз्рдпाрдп
| рдХ्рд░рдо | рдЕрдз्рдпाрдп |
|---|---|
| 6.1 | рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рднाрд╖ा рдХрдХ्рд╖ा |
| 6.2 | рднाрд╖ा рдПрд╡ं ICT |
| 6.3 | рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा |
| 6.4 | рд╢िрдХ्рд╖рдг-рдЕрдзिрдЧрдо рд╕ाрдордЧ्рд░ी (TLM) |
| 6.5 | рднाрд╖ा рдЦेрд▓ рдПрд╡ं рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ |
| 6.6 | рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдоें AI рдПрд╡ं рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрди |
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯМИ 6.1 рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рднाрд╖ा рдХрдХ्рд╖ा
(Inclusive Language Classroom)
ЁЯУЦ рдкрд░िрдЪрдп
рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдмрдЪ्рдЪा— рдЪाрд╣े рд╡рд╣ рдХिрд╕ी рднी рднाрд╖ा, рд╕ंрд╕्рдХृрддि, рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдкृрд╖्рдарднूрдоि, рд▓िंрдЧ, рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕्рдеिрддि рдпा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╡ाрд▓ा рд╣ो— рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдХे рд╕ाрде рд╕ीрдЦ рд╕рдХे।
рднाрд╖ा рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕ीрдЦрдиे рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдиा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рднाрд╖ा рдХрдХ्рд╖ा рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
✨ рдкрд░िрднाрд╖ा
ЁЯСЙ "рдРрд╕ी рднाрд╖ा рдХрдХ्рд╖ा рдЬिрд╕рдоें рд╕рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдмрдЪ्рдЪों рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХा рд╕рдо्рдоाрди рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╕рдоाрди рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХिрдП рдЬाрдПँ, рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рднाрд╖ा рдХрдХ्рд╖ा рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।"
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯМЯ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ
✅ рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╕рдо्рдоाрди
✅ рднेрджрднाрд╡ рд░рд╣िрдд рд╡ाрддाрд╡рд░рдг
✅ рдмрд╣ुрднाрд╖िрдХрддा рдХा рд╕рдо्рдоाрди
✅ рд╡िрд╢ेрд╖ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╡ाрд▓े рдмрдЪ्рдЪों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢рди
✅ рд╕рд╣рднाрдЧिрддा рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯСиЁЯПл рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХी рднूрдоिрдХा
ЁЯМЯ рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рдЕрдкрдиाрдиा
ЁЯМЯ рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдмोрд▓рдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрдиा
ЁЯМЯ рд╡िрд╡िрдз рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╡िрдзिрдпाँ рдЕрдкрдиाрдиा
ЁЯМЯ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╕рд╣ाрдпрддा рджेрдиा
ЁЯМЯ рд╕рд╣рдпोрдЧाрдд्рдордХ рдЕрдзिрдЧрдо рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиा
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рднाрд╖ा рдХрдХ्рд╖ा рдХे рд▓ाрдн
✔ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоें рд╡ृрдж्рдзि
✔ рднाрд╖ा рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕ुрдзाрд░
✔ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдорд░рд╕рддा
✔ рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░
✔ рд▓ोрдХрддांрдд्рд░िрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯТ╗ 6.2 рднाрд╖ा рдПрд╡ं ICT
(Information and Communication Technology)
ЁЯУЦ рдкрд░िрдЪрдп
ICT рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै Information and Communication Technology рдЕрд░्рдеाрдд рд╕ूрдЪрдиा рдПрд╡ं рд╕ंрдЪाрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी।
рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдоें рдХंрдк्рдпूрдЯрд░, рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ, рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдмोрд░्рдб, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдРрдк, рд╡ीрдбिрдпो, рдСрдбिрдпो рдПрд╡ं рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ ICT рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
✨ рдкрд░िрднाрд╖ा
ЁЯСЙ "рд╕ूрдЪрдиा рдПрд╡ं рд╕ंрдЪाрд░ рддрдХрдиीрдХों рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХो рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиा ICT рдЖрдзाрд░िрдд рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।"
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯМЯ ICT рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдЙрдкрдХрд░рдг
ЁЯТ╗ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░
ЁЯУ▒ рдоोрдмाрдЗрд▓
ЁЯМР рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ
ЁЯЦе рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдмोрд░्рдб
ЁЯОз рдСрдбिрдпो рд╕ाрдордЧ्рд░ी
ЁЯУ╣ рд╡ीрдбिрдпो рд╕ाрдордЧ्рд░ी
ЁЯУЪ рдИ-рдмुрдХ्рд╕
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдоें ICT рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ
| рдХ्рд╖ेрдд्рд░ | рдЙрдкрдпोрдЧ |
|---|---|
| рд╢्рд░рд╡рдг | рдСрдбिрдпो рд╕ुрдирдиा |
| рд╡ाрдЪрди | рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд░ीрдбिंрдЧ |
| рд▓ेрдЦрди | рд╡рд░्рдб рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ |
| рдмोрд▓рдиा | рд░िрдХॉрд░्рдбिंрдЧ рдПрд╡ं рдк्рд░рд╕्рддुрддीрдХрд░рдг |
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯМЯ рд▓ाрдн
✅ рд╕ीрдЦрдиा рд░ोрдЪрдХ рдмрдирддा рд╣ै
✅ рдмрд╣ुрдоाрдз्рдпрдоीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдг
✅ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрдзिрдЧрдо
✅ рд╕рдордп рдХी рдмрдЪрдд
✅ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
⚠ рд╕ीрдоाрдПँ
❌ рддрдХрдиीрдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдПँ
❌ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдиिрд░्рднрд░рддा
❌ рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХी рдХрдоी
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОз 6.3 рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा
(Language Laboratory)
ЁЯУЦ рдкрд░िрдЪрдп
рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рд╡рд╣ рд╕्рдеाрди рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдЖрдзुрдиिрдХ рддрдХрдиीрдХी рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рднाрд╖ा рдХौрд╢рд▓ों рдХा рд╡िрдХाрд╕ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рд╢्рд░рд╡рдг рдПрд╡ं рд╡ाрдЪрди/рдмोрд▓рдиा рдХौрд╢рд▓ рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдЕрдд्рдпंрдд рдЙрдкрдпोрдЧी рд╣ै।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
✨ рдкрд░िрднाрд╖ा
ЁЯСЙ "рднाрд╖ा рд╕ीрдЦрдиे рдПрд╡ं рднाрд╖ा рдХौрд╢рд▓ों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рд╣ेрддु рддрдХрдиीрдХी рдЙрдкрдХрд░рдгों рд╕े рд╕ुрд╕рдЬ्рдЬिрдд рдХрдХ्рд╖ рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै।"
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯЫа рдк्рд░рдоुрдЦ рдЙрдкрдХрд░рдг
ЁЯОз рд╣ेрдбрдлोрди
ЁЯОЩ рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди
ЁЯТ╗ рдХंрдк्рдпूрдЯрд░
ЁЯУА рдСрдбिрдпो рд╕ाрдордЧ्рд░ी
ЁЯУ╜ рдорд▓्рдЯीрдоीрдбिрдпा рд╕ंрд╕ाрдзрди
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп
✅ рд╕рд╣ी рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा
✅ рд╢्рд░рд╡рдг рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиा
✅ рдмोрд▓рдиे рдХा рдЕрдн्рдпाрд╕ рдХрд░ाрдиा
✅ рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдХ्рд╖рдорддा рдмрдв़ाрдиा
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯМЯ рд▓ाрдн
✔ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрдн्рдпाрд╕
✔ рдд्рд╡рд░िрдд рдк्рд░рддिрдкुрд╖्рдЯि
✔ рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕ुрдзाрд░
✔ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдоें рд╡ृрдж्рдзि
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОи 6.4 рд╢िрдХ्рд╖рдг-рдЕрдзिрдЧрдо рд╕ाрдордЧ्рд░ी (TLM)
(Teaching Learning Material)
ЁЯУЦ рдкрд░िрдЪрдп
рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХो рд╕рд░рд▓, рд░ोрдЪрдХ рдПрд╡ं рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрдиे рд╣ेрддु рдк्рд░рдпोрдЧ рдХी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдХो TLM рдХрд╣рддे рд╣ैं।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
✨ рдкрд░िрднाрд╖ा
ЁЯСЙ "рдЕрдзिрдЧрдо рдХो рд╕ुрдЧрдо, рд░ोрдЪрдХ рдПрд╡ं рд╕्рдеाрдпी рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╕ाрдордЧ्рд░ी рд╢िрдХ्рд╖рдг-рдЕрдзिрдЧрдо рд╕ाрдордЧ्рд░ी (TLM) рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।"
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯУж TLM рдХे рдк्рд░рдХाрд░
1️⃣ рджृрд╢्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी
ЁЯЦ╝ рдЪिрдд्рд░
ЁЯУК рдЪाрд░्рдЯ
ЁЯЧ║ рдоाрдирдЪिрдд्рд░
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
2️⃣ рд╢्рд░рд╡्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी
ЁЯОз рд░ेрдбिрдпो
ЁЯФК рдСрдбिрдпो рд░िрдХॉрд░्рдбिंрдЧ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
3️⃣ рджृрд╢्рдп-рд╢्рд░рд╡्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी
ЁЯУ╣ рд╡ीрдбिрдпो
ЁЯОм рдПрдиिрдоेрд╢рди
ЁЯЦе рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдмोрд░्рдб
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдоें TLM
ЁЯУЪ рд╢рдм्рдж рдХाрд░्рдб
ЁЯУЦ рдл्рд▓ैрд╢ рдХाрд░्рдб
ЁЯО▓ рднाрд╖ा рдЦेрд▓
ЁЯЦ╝ рдЪिрдд्рд░ рдХрдеाрдПँ
ЁЯОн рднूрдоिрдХा рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рд╕ाрдордЧ्рд░ी
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯМЯ рд▓ाрдн
✅ рд╕ीрдЦрдиा рд░ोрдЪрдХ рдмрдирддा рд╣ै
✅ рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддी рд╣ैं
✅ рд╕्рдорд░рдг рд╢рдХ्рддि рдмрдв़рддी рд╣ै
✅ рд╕рд╣рднाрдЧिрддा рдмрдв़рддी рд╣ै
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯО▓ 6.5 рднाрд╖ा рдЦेрд▓ рдПрд╡ं рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ
ЁЯУЦ рдкрд░िрдЪрдп
рдЦेрд▓ рдПрд╡ं рдЧрддिрд╡िрдзिрдпाँ рднाрд╖ा рдЕрдзिрдЧрдо рдХो рдЖрдиंрджрджाрдпрдХ рдПрд╡ं рд╕рдХ्рд░िрдп рдмрдиाрддी рд╣ैं।
рдЖрдзुрдиिрдХ рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг "Learning by Doing" рдФрд░ "Learning with Fun" рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рднाрд╖ा рдЦेрд▓ों рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп
✅ рднाрд╖ा рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕
✅ рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рд╡िрд╕्рддाрд░
✅ рдЖрдд्рдорд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдиिрд░्рдоाрдг
✅ рд░рдЪрдиाрдд्рдордХрддा рд╡िрдХाрд╕
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯМЯ рдк्рд░рдоुрдЦ рднाрд╖ा рдЦेрд▓
ЁЯОп рд╢рдм्рдж рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा
рдХрдорд▓ → рд▓рдб्рдбू → рдКрди → рдирдордХ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рдкрд╣ेрд▓ी рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддा
рднाрд╖ा рдПрд╡ं рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рд╡िрдХाрд╕
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рднूрдоिрдХा рдиिрд░्рд╡ाрд╣
(Role Play)
рдмрдЪ्рдЪे рд╡िрднिрди्рди рдкाрдд्рд░ों рдХा рдЕрднिрдирдп рдХрд░рддे рд╣ैं।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рдХрд╣ाрдиी рдиिрд░्рдоाрдг
рдПрдХ рдЪिрдд्рд░ рджेрдЦрдХрд░ рдХрд╣ाрдиी рдмрдиाрдиा।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рдЕंрддाрдХ्рд╖рд░ी
рднाрд╖ा рдПрд╡ं рд╕्рдоृрддि рд╡िрдХाрд╕
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп рд╕рдоूрд╣ рдЪрд░्рдЪा
рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯМЯ рд▓ाрдн
✔ рд╕рдХ्рд░िрдп рд╕рд╣рднाрдЧिрддा
✔ рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХे рдЕрд╡рд╕рд░
✔ рд╕рд╣рдпोрдЧाрдд्рдордХ рдЕрдзिрдЧрдо
✔ рднрдпрдоुрдХ्рдд рд╡ाрддाрд╡рд░рдг
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯдЦ 6.6 рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдоें AI рдПрд╡ं рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрди
ЁЯУЦ рдкрд░िрдЪрдп
рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा (Artificial Intelligence - AI) рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд▓ा рд░рд╣ी рд╣ै।
AI рдЖрдзाрд░िрдд рдЙрдкрдХрд░рдг рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХो рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд, рдк्рд░рднाрд╡ी рдПрд╡ं рдЗंрдЯрд░ैрдХ्рдЯिрд╡ рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
✨ AI рдХ्рдпा рд╣ै?
ЁЯСЙ "рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХी рд╡рд╣ рдХ्рд╖рдорддा рдЬिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд╣ рдоाрдирд╡ рдЬैрд╕ी рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░े, рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा (AI) рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।"
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯМЯ рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдоें AI рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ
ЁЯОз рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рдЕрдн्рдпाрд╕
ЁЯУЭ рд▓ेрдЦрди рд╕ुрдзाрд░
ЁЯУЦ рдкрдарди рд╕рд╣ाрдпрддा
ЁЯТм рд╕ंрд╡ाрдж рдЕрдн्рдпाрд╕
ЁЯМР рдЕрдиुрд╡ाрдж
ЁЯОп рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрдзिрдЧрдо
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯУ▒ рдк्рд░рдоुрдЦ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрди
ЁЯУЪ рдИ-рдмुрдХ्рд╕
ЁЯОз рдСрдбिрдпो рдмुрдХ्рд╕
ЁЯУ╣ рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╡ीрдбिрдпो
ЁЯЦе рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी
ЁЯМР рдСрдирд▓ाрдЗрди рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо
ЁЯУ▒ рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдРрдк्рд╕
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп AI рдЖрдзाрд░िрдд рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рд▓ाрдн
✅ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг
✅ рдд्рд╡рд░िрдд рдк्рд░рддिрдкुрд╖्рдЯि
✅ рд╕्рд╡-рдЕрдз्рдпрдпрди
✅ рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕ुрдзाрд░
✅ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
⚠ рдЪुрдиौрддिрдпाँ
❌ рддрдХрдиीрдХी рдиिрд░्рднрд░рддा
❌ рдбेрдЯा рдЧोрдкрдиीрдпрддा
❌ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╡िрднाрдЬрди
❌ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯУК ICT, TLM рдПрд╡ं AI рдоें рдЕंрддрд░
| рдЖрдзाрд░ | ICT | TLM | AI |
|---|---|---|---|
| рдк्рд░рдХृрддि | рддрдХрдиीрдХ рдЖрдзाрд░िрдд | рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ाрдордЧ्рд░ी | рдмुрдж्рдзिрдоाрди рддрдХрдиीрдХ |
| рдЙрджाрд╣рд░рдг | рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдмोрд░्рдб | рдЪाрд░्рдЯ | рдЪैрдЯрдмॉрдЯ |
| рдЙрдж्рджेрд╢्рдп | рд╕ंрдЪाрд░ рд╡ рдЕрдзिрдЧрдо | рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рд╕्рдкрд╖्рдЯрддा | рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрдзिрдЧрдо |
| рднूрдоिрдХा | рд╕рд╣ाрдпрдХ | рд╢िрдХ्рд╖рдг рдЙрдкрдХрд░рдг | рдЕрдиुрдХूрд▓рдирд╢ीрд▓ рд╕рд╣ाрдпрддा |
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯУЪ NCF-2023 рдПрд╡ं NEP-2020 рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг
NCF-2023
✅ рдмрд╣ुрднाрд╖िрдХрддा
✅ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ाрдХ्рд╖рд░рддा
✅ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा
✅ рддрдХрдиीрдХ рдПрдХीрдХрд░рдг
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
NEP-2020
✅ ICT рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ
✅ AI рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг
✅ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрди
✅ рдХौрд╢рд▓ рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрдзिрдЧрдо
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯОп CTET • UPTET EXAM BOOSTER
ЁЯФе Inclusive Classroom = рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░
ЁЯФе ICT = Information and Communication Technology
ЁЯФе Language Lab = рд╢्рд░рд╡рдг рдПрд╡ं рд╡ाрдЪрди/рдмोрд▓рдиा рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХाрд╕
ЁЯФе TLM = Teaching Learning Material
ЁЯФе Learning by Doing = рдЧрддिрд╡िрдзि рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрдзिрдЧрдо
ЁЯФе AI = Artificial Intelligence
ЁЯФе NCF-2023 рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдПрд╡ं рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░ рдмрд▓ рджेрддा рд╣ै।
ЁЯФе NEP-2020 рддрдХрдиीрдХ рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯТб рд╕ुрдкрд░ рдЯ्рд░िрдХ्рд╕
ICT
ЁЯУМ I = Information
ЁЯУМ C = Communication
ЁЯУМ T = Technology
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TLM
ЁЯУМ T = Teaching
ЁЯУМ L = Learning
ЁЯУМ M = Material
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
AI
ЁЯУМ Artificial Intelligence
= рдХृрдд्рд░िрдо рдмुрдж्рдзिрдордд्рддा
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
⚡ ONE-LINER MEGA REVISION
ЁЯФ╣ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рдХрдХ्рд╖ा рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХे рд▓िрдП рд╣ोрддी рд╣ै।
ЁЯФ╣ рдмрд╣ुрднाрд╖िрдХрддा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднाрдЧ рд╣ै।
ЁЯФ╣ ICT рдХा рдЕрд░्рде Information and Communication Technology рд╣ै।
ЁЯФ╣ рд╕्рдоाрд░्рдЯ рдмोрд░्рдб ICT рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै।
ЁЯФ╣ рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг рд╕ुрдзाрд░ рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ै।
ЁЯФ╣ рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें рд╣ेрдбрдлोрди рдПрд╡ं рдоाрдЗрдХ्рд░ोрдлोрди рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
ЁЯФ╣ TLM рдЕрдзिрдЧрдо рдХो рд░ोрдЪрдХ рдмрдиाрддा рд╣ै।
ЁЯФ╣ рдл्рд▓ैрд╢ рдХाрд░्рдб рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХा рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп TLM рд╣ै।
ЁЯФ╣ рднाрд╖ा рдЦेрд▓ рднाрд╖ा рдХौрд╢рд▓ рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рддे рд╣ैं।
ЁЯФ╣ рднूрдоिрдХा рдиिрд░्рд╡ाрд╣ рд╕ंрдк्рд░ेрд╖рдг рдХ्рд╖рдорддा рдмрдв़ाрддा рд╣ै।
ЁЯФ╣ AI рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЕрдзिрдЧрдо рдХो рд╕ंрднрд╡ рдмрдиाрддा рд╣ै।
ЁЯФ╣ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд▓ाрдЗрдм्рд░ेрд░ी рдЖрдзुрдиिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╣ै।
ЁЯФ╣ рдИ-рдмुрдХ рдПрд╡ं рдСрдбिрдпो рдмुрдХ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрди рд╣ैं।
ЁЯФ╣ NCF-2023 рддрдХрдиीрдХ рдЖрдзाрд░िрдд рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддा рд╣ै।
ЁЯФ╣ NEP-2020 рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХрд░рддी рд╣ै।
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ЁЯУС рдпूрдиिрдЯ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖
рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХी рдЖрдзुрдиिрдХ рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдПँ рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХो рдЕрдзिрдХ рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी, рддрдХрдиीрдХ-рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд, рдмाрд▓-рдХेंрдж्рд░िрдд рдПрд╡ं рдк्рд░рднाрд╡ी рдмрдиाрддी рд╣ैं। рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рднाрд╖ा рдХрдХ्рд╖ा рд╕рднी рдмрдЪ्рдЪों рдХो рд╕рдоाрди рдЕрд╡рд╕рд░ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै, ICT рдПрд╡ं рднाрд╖ा рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рднाрд╖ा рдХौрд╢рд▓ों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं, TLM рдПрд╡ं рднाрд╖ा рдЦेрд▓ рдЕрдзिрдЧрдо рдХो рд░ोрдЪрдХ рдмрдиाрддे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि AI рдПрд╡ं рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд╕ंрд╕ाрдзрди рднाрд╖ा рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХो рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд, рдд्рд╡рд░िрдд рдПрд╡ं рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ैं। рдЖрдзुрдиिрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рдЗрди рд╕рднी рдЕрд╡рдзाрд░рдгाрдУं рдХा рд╕рдоुрдЪिрдд рдЬ्рдЮाрди рд╣ोрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।